İnternet və smartfonların həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi informasiya istehlakı vərdişlərini kökündən dəyişib. Bir neçə il əvvələ qədər insanların əsas xəbər mənbəyi televiziya və radio hesab olunurdusa, bu gün milyonlarla insan günə sosial şəbəkələrdə xəbərlərə baxmaqla başlayır. Facebook, Instagram, TikTok, X, YouTube və Telegram kimi platformalar təkcə əyləncə deyil, həm də informasiya məkanı kimi formalaşıb. Bu dəyişiklik "Sosial şəbəkələr televiziya və radionu geridə qoyurmu?" sualını daha da aktuallaşdırır.
Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzuda hazırladığı araşdırmanı təqdim edirik:

Məlumat alma vərdişləri dəyişib
Rəqəmsal texnologiyaların inkişafı insanların informasiya əldə etmə üsulunu tamamilə yeniləyib. İndi istifadəçilər müəyyən saatı gözləmədən istədikləri vaxt xəbərləri oxuya, videoları izləyə və canlı yayımlara qoşula bilirlər. Bu rahatlıq xüsusilə gənc nəsildə televiziya və radionun auditoriyasının azalmasına səbəb olub.

Araşdırmalar göstərir ki, 18–34 yaş arası istifadəçilərin böyük hissəsi gündəlik xəbərləri ilk olaraq sosial şəbəkələrdən əldə edir. Televiziya isə daha çox orta və yaşlı nəslin üstünlük verdiyi informasiya vasitəsi olaraq qalır.

Sosial şəbəkələrin üstünlükləri
Sosial medianın populyarlığını artıran əsas amillərdən biri operativlikdir. Hadisə baş verən kimi görüntülər saniyələr ərzində milyonlarla insana çatır. İstifadəçilər xəbəri yalnız izləmirlər, həm də şərh edir, paylaşır və müzakirəyə qoşulurlar.

Digər mühüm üstünlük fərdiləşdirilmiş məzmundur. Platformaların alqoritmləri istifadəçinin maraq dairəsini analiz edərək ona uyğun xəbərlər və videolar təqdim edir. Bu da istifadəçinin platformada daha uzun müddət qalmasına səbəb olur.

Canlı yayımlar, qısa videolar, podkastlar və interaktiv sorğular sosial medianı ənənəvi mediadan fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdəndir.

Televiziya hələ də güclü mövqeyini qoruyur
Bütün bunlara baxmayaraq, televiziya tamamilə aktuallığını itirməyib. Böyük idman yarışları, seçkilər, dövlət tədbirləri, fövqəladə hadisələr və xüsusi reportajlar zamanı insanlar hələ də televiziya kanallarına üz tuturlar.

Televiziyanın əsas üstünlüyü peşəkar redaktə sistemi, hüquqi məsuliyyət və məlumatın dəqiqləşdirilməsi prosesidir. Əksər televiziya kanallarında yayımlanan xəbərlər bir neçə mərhələdən keçərək efirə çıxır ki, bu da yanlış məlumatların yayılma riskini azaldır.

Radionun yeni dövrü
Bir çoxları radionun əvvəlki populyarlığını itirdiyini düşünsə də, bu media növü tamamilə yox olmayıb. Əksinə, radio rəqəmsallaşaraq yeni auditoriya qazanmağa başlayıb.

İnternet radio platformaları, mobil tətbiqlər və podkastlar radionun yeni formasına çevrilib. İnsanlar avtomobildə, idman zalında və ya iş zamanı podkastlara qulaq asmağa üstünlük verirlər. Bu isə radionun klassik FM formatından rəqəmsal audio platformalarına keçidini sürətləndirir.

Sosial medianın ən böyük problemi – dezinformasiya
Sosial şəbəkələrin sürətli inkişafı ilə yanaşı, ciddi problemlər də ortaya çıxıb. Ən böyük risk dezinformasiyanın sürətlə yayılmasıdır.

Saxta xəbərlər, süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış görüntülər (deepfake), manipulyasiya edilmiş videolar və təsdiqlənməmiş məlumatlar milyonlarla insana çox qısa müddətdə çata bilir.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, istifadəçilər sosial mediada qarşılaşdıqları hər xəbəri etibarlı mənbələr vasitəsilə yoxlamalıdırlar.

Ənənəvi media niyə sosial şəbəkələrə keçir?
Artıq demək olar ki, bütün televiziya və radio qurumları sosial şəbəkələrdə aktiv fəaliyyət göstərir. Xəbər buraxılışlarının fraqmentləri TikTok-da paylaşılır, YouTube-da tam proqramlar yayımlanır, Instagram və Facebook vasitəsilə canlı bağlantılar təqdim edilir.

Bu yanaşma göstərir ki, ənənəvi media sosial şəbəkələrlə rəqabət aparmaq əvəzinə onları yeni yayım platforması kimi qəbul edib.

Reklam bazarı da dəyişir
Media sektorunda əsas gəlir mənbələrindən biri reklamdır. Son illərdə reklam büdcələrinin əhəmiyyətli hissəsi televiziya və radiodan sosial media platformalarına yönəlir.

Şirkətlər hədəf auditoriyanı daha dəqiq seçmək, reklamın nəticələrini real vaxtda izləmək və daha az büdcə ilə daha çox insana çatmaq imkanına görə rəqəmsal platformalara üstünlük verirlər.

Bu tendensiya ənənəvi media qurumlarını yeni biznes modelləri formalaşdırmağa məcbur edir.

Gələcəyin mediası necə olacaq?
Ekspertlərin fikrincə, yaxın illərdə sosial şəbəkələr daha da güclənəcək. Süni intellekt, artırılmış reallıq (AR), virtual reallıq (VR) və fərdiləşdirilmiş xəbər lentləri media istehlakını daha da dəyişəcək.

Lakin bu, televiziya və radionun tamamilə yox olacağı anlamına gəlmir. Əksinə, bu media vasitələri rəqəmsal platformalarla inteqrasiya olunaraq fəaliyyətlərini davam etdirəcəklər.

Artıq bir çox televiziya kanalı efirlə yanaşı YouTube platformasında canlı yayım aparır, radio stansiyaları isə podkastlar hazırlayır. Bu model gələcəyin mediasının hibrid xarakter daşıyacağını göstərir.

Nəticə
"Sosial şəbəkələr televiziya və radionu geridə qoyurmu?" sualının cavabı həm bəli, həm də xeyrdir.

Bəli, çünki gündəlik informasiya istehlakında, xüsusilə gənclər arasında sosial şəbəkələr artıq əsas xəbər mənbəyinə çevrilib. Operativlik, interaktivlik və fərdiləşdirilmiş məzmun bu platformaların üstünlüyünü artırır.

Xeyr, çünki televiziya və radio etibarlı informasiya, peşəkar jurnalistika, canlı yayım imkanları və ictimai etimad baxımından hələ də mühüm rol oynayır. Ən real ssenari onların bir-birini əvəz etməsi deyil, eyni media ekosistemində bir-birini tamamlamasıdır.

Gələcəyin uğurlu media qurumları yalnız televiziya və ya yalnız sosial şəbəkələrə güvənənlər deyil, hər iki platformanın imkanlarından səmərəli istifadə edənlər olacaq. İnformasiya dövründə qalib gələn əsas amil isə platforma deyil, operativlik, etibarlılıq və keyfiyyətli məzmundur.

İstəsən, bunu SEO tələblərinə uyğun açar sözlər, altbaşlıqlar və ekspert rəyləri ilə daha da zənginləşdirə bilərəm.