İranın Ermənistandakı səfiri Mehdi Sübhani növbəti dəfə Zəngəzur dəhlizi əleyhinə çıxış edib.

Ermənistandakı bütün diplomatik fəaliyyəti Zəngəzur dəhlizinin açılmasına qarşı mübarizədən ibarət olan Subhani səfir kimi səlahiyyətlərinin başa çatmasına baxmayaraq, təxribatçı missiyasından əl çəkmək istəmir. “Heç bir dəhliz olmayacaq, heç bir məcburetmə də olmayacaq”.

Bunu diplomatik missiyası başa vurmaq ərəfəsində olan Mehdi Sübhani sentyabrın 9-da parlamentdə jurnalistlərlə söhbətində deyib. O əlavə edib ki, söhbət eksterritoriallıqdan deyil, yoldan gedir. “Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh sazişinin mətnində (Söhbət ABŞ-də imzalanmış bəyannamədən gedir - red.) heç bir dəhlizdən bəhs edilmir”, - Sübhani qeyd edib. Mehdi Sübhaninin açıqlaması “Tramp maşrutu”nun və ya Zəngəzur dəhlizinin açılmasından İran rejiminin kifayət qədər narahat olduğundan xəbər verir.

Təbii ki, artıq prosesə start verilib və həm Azərbaycan, həm də Ermənistan nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin açılmasına dair razılığa gəldiyindən İran yeni reallıqları dəyişmək iqtidarında olmadığını anlayır. Digər tərəfdən, Zəngəzur dəhlizi birbaşa prezident Trampın təşəbbüsü və adı ilə bağlıdır. Yəni İran ABŞ üçün strateji əhəmiyyət daşıyan geoiqtisadi layihənin qarşısını ala bilməyəcəyinin fərqindədir.

Əks təqdirdə, regionda baş verə biləcək toqquşma İrana çox ciddi zərbə vura bilər. Ona görə də rəsmi Tehran bu cür fikirləri ortaya atmaqla daha çox bölgədə nəqliyyat əlaqələrinin açılmasını və Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh prosesini sabotaj etməyə çalışır. Mehdi Sübhani sülh sazişində dəhlizdən bəhs edilməməsi barədə iddia irəli sürməklə İranı “Tramp marşrutu”nun reallaşmasına mane olacaq güc kimi təqdim etməyə çalışır.

Ancaq səfir söhbətin yoldan getdiyini dilə gətirməklə dolayısı ilə Zəngəzur dəhlizinin açılmasının qaçılmaz reallığa çevrildiyini etiraf edir. Qeyd edək ki, Azərbaycan Ermənistan ərazisində eksterritoriallığn olmasını əsas şərt kimi irəli sürməyib. Rəsmi Bakının əsas şərti Azərbaycanın qərb hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz və təhlükəsiz hərəkətin təmin olunmasından ibarətdir. “Tramp marşrutu” da bunun realladıra biləcək bir layihədir.

İkincisi, “Tramp marşrutu” “Orta dəhliz”in bir hissəsi olduğundan mahiyyət etibarı ilə dəhliz sayılır. Sadəcə, bu dəhlizin təhlükəsizliyinin təmin olunmasında Ermənistan da ikinci tərəf kimi iştirak edə bilər ki, bunun da şərtləri müqavilə ilə razılaşdırılacaq. Yəni İranın 2022-ci ildən bəri Zəngəzur dəhlizini özünün “qırmızı xətt” elan etməklə əngəlləmək planı iflasa uğrayıb.

Dəhliz və ya yol adlanmasından asılı olmayaraq, Azərbaycandan Azərbaycana maneəsiz və təhlükəsiz keçid üçün imkan yaranıb. Əslində, Mehdi Sübhaninin qeyd edilən açıqlaması İranın son vaxtlar bu məsələdəki mövqeyində baş verən dəyişikliyin əlaməti kimi də başa düşülə bilər. Belə ki, İran rejimi ABŞ qarşısında geri çəkildiyini büruzə verməmək üçün “dəhliz deyil, yoldur” ifadəsini irəli sürür.

Yəni İran üçün “qırmızı xətt” hesab ediləcək və onun regiondakı strateji maraqlarına təhlükə yaradacaq hər hansı bir səbəb qalmadığına işarə edir. Çünki İran tərəfi Zəngəzur dəhlizindən istifadə etməklə regional nəqliyyat şəbəkəsindən yalnız fayda götürməkdən başqa yolunun qalmadığını yaxşı başa düşür. Ona görə də indiyə qədər səsləndirdiyi populist bəyanatları Mehdi Sübhaninin diplomatik ifadələri ilə ört-basdır etməyə çalışır.

Müşfiq Abdulla
“Cebheinfo.az”