2026-cı ilin may ayına olan məlumata görə, Rusiyada iqtisadi vəziyyət sürətlə pisləşməyə davam edir. Rəsmi təbliğatın bu yaxınlarda "dayanıqlılıq" və "sanksiyalara uğurlu uyğunlaşma" adlandırdığı şey indi getdikcə ölkənin həyatın bütün sahələrini, böyük şəhərlərdən ən ucqar bölgələrə qədər təsir edən sistemli böhrana bənzəyir.
Tarixən ən çiçəklənən şəhərlər olan Moskva və Sankt-Peterburqda mağazaların bağlanması ilə bağlı kütləvi dalğa yaşanır. Təkcə paytaxtda son bir ildə 4500-5000-dən çox pərakəndə satış məntəqəsi bağlanıb. Böyük milli geyim şəbəkələri (Gloria Jeans, Zolla, O'stin, Familia və digərləri) öz fəaliyyətlərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldıblar. Sankt-Peterburqda vəziyyət demək olar ki, eynidir: kiçik və orta sahibkarlığın təxminən 10-12%-i ya fəaliyyətini dayandırıb, ya da iflas həddindədir. Regionlarda vəziyyət daha da acınacaqlıdır. Minlərlə mağaza, kafe, gözəllik salonu və kiçik ticarət mərkəzləri "kirayə verilir" və ya "bağlıdır" yazılı lövhələrlə “bəzənib”.
Əsas səbəb real gəlirlərin kəskin azalmasıdır. İnsanlar hər şeyə qənaət etməyə məcburdurlar: geyim, elektronika, əyləncə və hətta bəzi qida məhsullarından imtina edirlər. İstehlakçı tələbi ardıcıl ikinci ildir ki, azalmaqda davam edir. Mərkəzi Bankın yüksək açar faiz dərəcəsi (uzun müddətdir 18-21% səviyyəsində saxlanılır) kreditləri müəssisələr və fərdlər üçün faktiki olaraq əlçatmaz hala gətirib. Pərakəndə satışın əsasını təşkil edən kiçik və orta sahibkarlıq artıq təzyiqə tab gətirə bilmir: artan vergilər, bahalı kirayə haqqı, yüksək logistika və kommunal xərclər səbəbindən.
“Rosstat”ın məlumatına görə, rəsmi inflyasiya yüksək olaraq qalır, lakin zəruri mallar üçün real inflyasiya xeyli yüksəkdir. Ərzaq, dərman, tikinti materialları və kommunal xidmətlərin qiymətləri xüsusilə sürətlə artır. Bir çox ekspert qeyd edir ki, 2025-2026-cı illərdə real gəlirlər müharibədən əvvəlki səviyyələrlə müqayisədə 8-12% azalacaq. İşsizlik də tədricən artır, xüsusən də ticarət, xidmət və tikintidən asılı olan bölgələrdə.
Çoxdan gözlənilən idxal əvəzetmə proqramı əksər sektorlarda uğursuzluğa düçar olub. Rusiya müstəqil şəkildə müasir avadanlıqların, dəzgahların, mikroelektronikanın, avtomobillərin və bir çox komponentlərin istehsalını qura bilməyib. İdxal əvəzetməsinin ən "uğurlu" nümunələri sadəcə Çin mallarını yenidən etiketləmək və ya idxal olunmuş komponentlərdən yığmaqla bağlıdır. Bu cür məhsulların keyfiyyəti çox vaxt arzuolunan səviyyədə deyil, qiymətlər isə əvvəlkindən xeyli yüksəkdir.
Bir müddət büdcəni dəstəkləyən hərbi iqtisadiyyat ciddi pozuntularla üzləşməyə başlayıb. Yüksək qiymət dövrlərinə baxmayaraq, neft ixracı sanksiyalar və infrastruktura dəyən ziyan səbəbindən azalır. Neft istehsalı artıq 2025-ci ildə azalırdı. Kömür ixracı kəskin şəkildə azalıb və sənaye böyük itkilərə məruz qalıb. Çinə və digər ölkələrə qara və əlvan metalların ixracı on faiz azalıb. Hətta ənənəvi bazarlar (Çin, Hindistan, Türkiyə) getdikcə Rusiya xammalına dərin endirimlər tələb edir.
Bütün bunlar o deməkdir ki, xammal ixracından büdcə gəlirləri artıq artan hərbi xərcləri ödəyə bilmir. Hökumət ehtiyatları aktiv şəkildə çıxarmağa və pul çap etməyə məcburdur ki, bu da yalnız inflyasiyanı artırır.
Böyük neft və qaz ehtiyatları olmayan bölgələr xüsusilə çətinlik çəkir. Şimali Qafqaz, Sibir, Uzaq Şərq və Mərkəzi Rusiya respublikalarında müəssisələr bağlanır, işsizlik artır və insanlar daha böyük şəhərlərə və ya xaricə gedirlər. Bir çox federal subyektlər getdikcə mərkəzdən asılı hala gəlib. Lakin bu subsidiyalar hərbi xərclər səbəbindən getdikcə daha da azalır.
Rusiya 2026-cı ilə tənəzzülün açıq əlamətləri ilə qədəm qoyub. Müstəqil iqtisadçılar ÜDM-in daha da azalacağını, işsizliyin artacağını və sosial gərginliyin çoxalacağını proqnozlaşdırırlar. Rusiyanı daha da gücləndirməli olan "müharibə iqtisadiyyatı" əslində əks nəticəyə - mülki iqtisadiyyatın tədricən məhvinə, texnoloji geriliyə və dərin struktur böhranına gətirib çıxarıb.
Hökumət müharibəyə böyük vəsait xərcləməyə davam edərkən, adi vətəndaşlar getdikcə bu siyasətin mənfi nəticələrini hiss edirlər. Mağazaların bağlanması, qiymətlərin artması, həyat səviyyəsinin aşağı düşməsi və perspektivlərin itirilməsi - bu gün əksər rusların üzləşdiyi reallıq budur. Rusiya indi 2022-ci ilin fevral ayında əkdiyini biçir. Və bu “məhsul” getdikcə daha “ac”ı olur...
Müəllif: Aqil Qəhrəmanov
