Son vaxtlar supermarketlərdə işçi çatışmazlığı ilə bağlı görüntülərə sosial şəbəkələrdə tez-tez rast gəlinir. Son olaraq “Bravo” supermarketlərindən biri ilə bağlı yayılan görüntü də bu məsələni gündəmə gətirib.
Narazı müştəri marketdə cəmi iki işçinin çalışdığını iddia edərək bildirib:
“Əhmədli metrosunun yanındakı “Bravo”dur. Bu boyda marketdə iki işçi var. İşçini də çağırsan, gedib yeri silir, sonra gəlib əhaliyə xidmət edir”.
İşçi çatışmazlığı müştərilərin uzun növbələrdə gözləməsinə və xidmətin gecikməsinə səbəb olur. Buna baxmayaraq, bir sıra mağazalarda problemin uzun müddət davam etdiyini görürürük.
Bəs supermarketlərdə işçi tapmaq niyə çətinləşib? Əsas səbəb əməkhaqqının aşağı olması, yoxsa ağır iş qrafiki və iş şəraitidir?
Mövzu ilə bağlı “Bakupost”a Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki, supermarketlərdə işçi çatışmazlığının səbəbini yalnız əməkhaqqının aşağı olması ilə izah etmək düzgün olmaz:
“Əsas problem bir neçə amilin üst-üstə düşməsidir. Hazırkı vakansiyalara baxdıqda, satıcı-kassir və digər mağaza işlərində təxminən 400–560 manat aralığında maaşlar, növbəli və 6 günlük iş qrafiki geniş yayılıb. Məsələn, “Bravo”nun hazırkı elanlarında satıcı-kassir üçün 530–560 manat, digər elanlarda isə 490–520 manat göstərilir; bəzi vəzifələrdə 6 günlük iş həftəsi tətbiq olunur.
Bu məvacib xüsusilə Bakıda yaşayış və nəqliyyat xərcləri fonunda bir çox insan üçün işi kifayət qədər cəlbedici etmir. Üstəlik, supermarketdə iş fiziki və psixoloji baxımdan kifayət qədər intensivdir: uzun müddət ayaqüstə qalmaq, müştərilərlə ünsiyyət, kassa məsuliyyəti, rəflərin doldurulması və bəzən əlavə işlərin görülməsi tələb olunur. Növbəli rejim və həftədə cəmi bir istirahət günü də işin cəlbediciliyini azaldan amillərdəndir”.
A.Nəsirlinin sözlərinə görə, uzun növbələrin yaranmasının səbəbi həmişə market rəhbərliyinin qəsdən az işçi saxlamaq istəyi deyil:
“İşçi tapmaq çətinləşdikdə mövcud heyətə daha çox yük düşür. Digər tərəfdən, supermarket üçün hər əlavə işçi əlavə əməkhaqqı, sosial ödənişlər və digər xərclər deməkdir. Buna görə bəzi hallarda şirkət müştəri xidmətində müəyyən gecikməni qəbul edib daha az heyətlə işləməyə üstünlük verə bilər. Amma bu yanaşma uzun müddətdə müştəri narazılığına, xidmət keyfiyyətinin aşağı düşməsinə və işçilərin daha tez işdən ayrılmasına səbəb ola bilər”.
Ekspert qeyd edib ki, supermarket üçün ən sərfəli model “mümkün qədər az işçi” deyil, optimal sayda və motivasiyalı işçi ilə işləməkdir:
“Bir kassada uzun növbənin yaranması müştərinin mağazadan narazı ayrılmasına, xidmət sürətinin aşağı düşməsinə və hətta satış itkisinə səbəb ola bilər. Buna görə əməkhaqqının artırılması, iş qrafikinin daha çevik qurulması, əlavə işçilərin pik saatlarda cəlb edilməsi və işçilərin fəaliyyətinin avtomatlaşdırılmış sistemlərlə yüngülləşdirilməsi həm işçi çatışmazlığını, həm də müştəri narazılığını azalda bilər.
Yəni problemin kökündə təkcə “işçi yoxdur” məsələsi dayanmır. Əsas məsələ təklif olunan əməkhaqqı ilə işin ağırlığı arasında balansın yaranmamasıdır. Marketlər bu balansı dəyişməsə, vakansiyalar açıq qalacaq, mövcud işçilərin yükü artacaq və nəticədə uzun növbələr və xidmət problemləri davam edəcək”.
