Ermənilər 7 iyunda parlamentin bütün 101 üzvünü seçmək üçün seçki məntəqələrinə gedəcəklər ki, bu da regional və geosiyasi nəticələrə səbəb olacaq. 2018-ci il “Məxməri inqilab”ından və 2020-23-cü illərdə baş verən İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra ölkə demokratik islahatlar və xarici siyasət uyğunlaşmalarının yeni yoluna qədəm qoyub.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Eurasia.net” yazıb.
Təhlildə qeyd olunur ki, əvvəllər təhlükəsizlik zəmanətləri və iqtisadi sabitlik baxımından Rusiyadan asılı olan baş nazir Nikol Paşinyan hökuməti indi Avropa İttifaqı (AB) və ABŞ ilə daha güclü əlaqələr qurur, eyni zamanda ölkənin həm Azərbaycan, həm də Türkiyə ilə münasibətlərini yenidən müəyyənləşdirir.
Bildirilir ki, seçkilər kiçik siyasi seçimlərdən kənarda bir seçim təqdim edir; seçicilər ölkənin idarəçiliyi və geosiyasi uyğunlaşması üçün fərqli baxışlar arasında seçim edə bilərlər:
Vəziyyəti nəzərə alaraq, həm daxili, həm də xarici aktorlar mövcud zəiflikləri manipulyasiya edərək taktikalarını gücləndiriblər və seçki prosesinə ciddi təhdidlər yaradırlar.
Seçkilər Ermənistanın regionda və ondan kənarda mövqeyi üçün tarixi bir dönüş nöqtəsində keçirilir. Sovet İttifaqının süqutundan bəri Ermənistan hərbi, iqtisadi və ideoloji cəhətdən Rusiyaya bağlı olub. Ermənistan Rusiyanın iqtisadi inteqrasiyanı təmin etmək təşəbbüsü olan Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvüdür, lakin Rusiyanın rəhbərlik etdiyi təhlükəsizlik alyansı olan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında (KTMT) iştirakını dayandırıb.
Rusiya Ermənistanın ən böyük hərbi yardım təchizatçısı olub və dominant ticarət tərəfdaşı olaraq qalır. Rusiya Ermənistanda dəmir yolları və telekommunikasiya da daxil olmaqla əsas infrastruktur obyektlərinə sahibdir. Lakin Rusiyanın İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistanı müdafiə etməməsi iki dövlət arasındakı əlaqələrə xələl gətirdi.
Hökumət Rusiyadan üz döndərərkən, Avropa İttifaqına (Aİ) daxil olmağı hədəfləyib və Cənubi Qafqazda əsas ticarət marşrutu yaratmağı hədəfləyən Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutunu (TRIPP) həyata keçirmək üçün çərçivə sazişi imzalayıb. Bundan əlavə, regional hesablamalar kəskin şəkildə dəyişərək həm Azərbaycan, həm də Türkiyə ilə münasibətlərin yenidən müəyyənləşdirilməsinə yol açıb, birinci ilə müvəqqəti sülh sazişi, ikinci ilə isə yeni sərhəd və ticarət müzakirələri qurulub.
Rusiya ilə sıx bağlı olan iki əsas müxalifət bloku, Azərbaycanla danışıqları davam etdirmək, Aİ və ABŞ ilə daha sıx əlaqələr qurmaqla müəyyən edilmiş "sülh" platformasında namizədliyini irəli sürən Paşinyanın hakim “Mülki müqavilə” Partiyasına meydan oxuyur. Müxalifət blokları hökumətin sülh müqaviləsinə qarşı çıxır, hökuməti Azərbaycan və Türkiyənin nəzarəti altında olmaqda ittiham edir və Aİ məqsədlərinin qeyri-real olduğunu bildirir.
Siyasi mübarizə bəzi cəbhə demokratiyalarında olduğu kimi "Qərbpərəst” və “Rusiyapərəst" bölünmələri ilə getmir və heç bir partiya Rusiyadan tam ayrılmağı qəbul etmir (ermənilərin əksəriyyətinin Rusiyanın ölkənin ən vacib siyasi tərəfdaşı olduğuna inandığını nəzərə alsaq), partiyalar Moskva ilə münasibətlərin mahiyyəti barədə ciddi şəkildə fərqli fikirdədirlər. Kreml bunu nəzərə alıb və Gürcüstan, Moldova və digər demokratiyalarda hakim partiyanı məğlubiyyəti üçün istifadə etdiyi hibrid müharibə oyun kitabçasını işə salıb.
Siyasi mənzərə həmçinin hökumətlə Paşinyan hökumətini Dağlıq Qarabağdakı müharibəni "məğlub etməkdə" günahlandıran və baş nazirin istefasını tələb edən Patriarx II Qareginin rəhbərlik etdiyi Erməni Apostol Kilsəsi arasında şiddətli münaqişə ilə formalaşır. Öz növbəsində hökumət Karekinin vəzifədən uzaqlaşdırılmasını tələb edib və bir çox müstəqil qrupların güclü dəlillərə malik olmadığına inandığı "çevriliş çağırışı"ndan tutmuş narkotik ittihamlarına qədər bir neçə yepiskopu məhkəməyə verib. Müxalifət partiyaları bu məsələni ələ alaraq hökuməti tənqid kilsəni isə müdafiə ediblər.
Ölkənin xarici siyasət istiqamətindəki partiya ayrı-seçkiliyi nəzərə alınmaqla, seçkilərdə geosiyasi risklər yüksəkdir və bu da zərərli aktorları aktivləşdirir. Kreml Rusiyadan daha çox ayrılmağı və Avropa və ABŞ ilə daha çox uyğunlaşmağı vəd edən hakim “Mülki müqavilə” Partiyasının yaratdığı təhlükəni aydın şəkildə görür. Bu yaxınlarda Yerevanda seçkiqabağı qiymətləndirmə missiyasında olan hökumət rəsmiləri, vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri, diplomatlar və müşahidəçilər Rusiyanın ölkədəki hibrid müharibəsini "görünməmiş" adlandırdılar. Həmçinin, ölkənin təhlükəyə kifayət qədər hazır olmadığı və USAID-in ləğvi və ölkənin müdafiəsinin gücləndirilməsindəki dəstəyi ilə daha da pisləşdiyi barədə geniş fikir birliyi var idi.
Rusiyanın təsirindən faydalanan əsas müxalifət bloklarının seçkilərdə qələbəsi ölkənin hazırkı trayektoriyasının dəyişməsinə səbəb olacaq. Rusiya vətəndaşı, "Taşir Group"un sahibi Samvel Karapetyan müxalifətdə olan "Güclü Ermənistan"ı təsis edib. Digər əsas müxalifət bloku olan "Ermənistan Alyansı"na Rusiyanın ən böyük investisiya şirkətlərindən biri olan “Sistema”nın direktorlar şurasında çalışan keçmiş prezident Robert Köçəryan rəhbərlik edir. Rusiya ilə açıq-aşkar əlaqələri ilə yanaşı, həmin partiyalar Paşinyanın Azərbaycanla sülh müqaviləsini rədd edirlər (lakin aydın alternativ təklif etmirlər), TRIPP-i təsdiqləmir və Ermənistanın AB-yə "hazır olmadığına" inanırlar.
Son rəy sorğularına görə, "Mülki müqavilə" 24 faiz, "Güclü Ermənistan" 9 faiz, digərləri isə parlament təmsilçiliyi üçün lazım olan həddən aşağı səs toplayıblar. Sorğu məlumatları həmçinin göstərir ki, hakim partiyaya dəstəyin əksəriyyəti yaşlı (56+) və daha çox şəhər sakini olanlardan gəlir. Əhəmiyyətli olan odur ki, “Mülki müqavilə”ni dəstəkləyənlər özlərini "Qərbpərəst" (73 faiz) kimi təqdim edirlər, “Güclü Ermənistan”ı dəstəkləyənlər isə ölkənin siyasətinin "Rusiyapərəst" olmalı olduğuna inanırlar (71 faiz).
Ermənistanın seçkiləri ölkənin yeni xarici uyğunlaşma kursunun davam etməsinə, yeni iqtisadi və təhlükəsizlik münasibətlərinin qurulmasına və Rusiyanın nəzarətindən daha çox azadlıq əldə etməsinə səbəb ola bilər. Alternativ olaraq, ölkə bu istiqamətdən imtina edərək Qərbi uzaqlaşdıran və Rusiya, Çin və İranla daha sıx əlaqələr quran qonşu Gürcüstanın yoluna daha yaxın ola bilər. Bölgədə qarışıqlıq və qeyri-müəyyənlik dövründə Moskvadan Tehrana qədər şaquli ox boyunca rusiyapərəst hökumətlərin güclü bir ittifaqı əhəmiyyətli geosiyasi nəticələrə səbəb ola bilər. Bunun Qərbin regionda və ondan kənarda maraqlarını və ona çıxışını bloklaması, Ermənistanla Azərbaycan arasında yeni qeyri-sabitliyə səbəb olması və Rusiyanı başqa yerdə hərəkətə təşviq etməsi mümkündür.
ABŞ və Avropanın gücləndirilmiş dəstəyi, texniki yardımın, kəşfiyyatın, maliyyələşdirmənin və erməni tərəfdaşlarına təlimin artırılması yolu ilə seçkiləri zərərli aktorlardan qorumağa kömək edəcək.
