Neft 2026-cı ildə ucuzlaşacaq. Bu il neftin illik ortalama qiymətləri 45-55 dollar arası olacaq. Bəs, neftin ucuzlaşması niyə baş verəcək?
Sitat.info-ya açıqlamasında bu sualı cavablandıran iqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli cavablandırıb.
O bildirib ki, dünyada neft bolluğu yaşanır: "Hələ ki, OPEC+ süni şəkildə qiymətləri 60 dollar civarında tuta bilib, amma, bu uzun müddət davam etməyəcək. Bundan başqa, bu il ABŞ-da ara seçkiləridir, Respublikaçılara ucuz neft-benzin lazımdır. Çünki, orta statistik ABŞ seçicisinin xarici siyasət, Ukrayna, Rusiya, İran marağında deyil, hər səhər maşınına vurduğu benzinin qiyməti onun qərar verməsində birbaşa rol oynayır. Bundan başqa, ABŞ-da daxili yükdaşımaların 70%-ə yaxını yük avtomobilləri ilə həyata keçirilir ki, bu da mal-məhsulların maya dəyərinə ciddi təsir göstərir. Benzin və dizel yanacağı ucuzlaşdıqca, ölkə daxilində qiymətlər düşür və inflyasiya azalır ki, bu da seçkidə Respublikaçılar üçün əlavə seçici deməkdir.
Azərbaycana ucuz neft qiymətləri necə təsir göstərəcək?
N.Cəfərli hesab edir ki, məmləkətin problemi tək ucuz neft deyil, həm də hasilatın kəskin azalmasıdır: "İndiki primitiv iqtisadi modelə baxsaq aydın olacaq ki, neft 45-50 dollar arası olsa, ÜDM göstəriciləri, maksimum, 1% civarında olacaq, ticarət dövriyyəsində mənfi saldo yaranacaq, ölkəmizə daxil olan valyutanın həcmi azalacaq. Amma, ucuz neftin birbaşa büdcəyə təsiri məhduddur – Neft Fondu neftin qoymətindən asılı olmayaraq büdcəyə nəzərdə tutulduğu qədər pul köçürəcək. Büdcəyə təsir neft şirkətlərinin vergilərinin kəskin azalması ilə olacaq – bu il SOCAR, BP (ABƏŞ) və digər neft şirkətlərinin büdcəyə ödədiyi vergilər azalacaq".
İqtisadçı hesab edir ki, bu duruma hazırlıqlı olmaq üçün hökumət ciddi islahatlar aparmalıdır: "Qısa bir haşiə çıxaraq deyim ki, ötən həftə Özbəkistan prezidentinin qızı, bu ölkənin prezident administrasiyasının rəhbəri Saida Mirziyoyeva böyük müsahibə verib və deyib ki, ölkədə ciddi islahatlar olacaq, ilk növbədə məhkəmə və hüquq-mühafizə orqanları dəyişəcək ki, iqtisadiyyatda ciddi artım baş versin. Bunu yazdım ki, hökumət ilk addımı harada atmalı olduğunu bilsin-düşünsün. Bəli, iqtisadi islahatlar məhz hüquq-mühafizə və məhkəmə orqanlarından başlamalıdır – bu birmənalı olaraq belədir. Digər məsələ isə odur ki, Azərbaycanın 80 mlrd. dollara yaxın təhlükəsizlik “yastığı” var – hökumət bu “yastıqdan” sadəcə “yatmaq” üçün istəfadə edir, bu yolverilməzdir, 80 mlrd. dollar bizə 2-3 il rahat və sürətli islahatlar aparmaq üçün sərbəstlik verir, bu fürsəti indi qaçırsaq, o yastığı yeyib-bitirəcəyik, sonra çox ağır durumla qarşı-qarşıya qalacağıq.
Hökumətin əsas yanlışı odur ki, büdcə gəlirlərinin azalmasını 1 nömrəli problem kimi görür, bu məsələni həll etmək üçün daha böyük yanlışa gedərək vergi-rüsum-cərimələri artırır. Halbuki, ölkənin 1 nömrəli problemi iqtisadi aktivliyin, əlavə dəyərin yaranma sürətinin zəifləməsidir! Hökumət baxışını, prioritetlərini dəyişməlidir, əsas prpblemi iqtisadi daralma kimi görsələr, ilk bu məsələni həll etmək üçün addımlar atmaq lazım gələcək ki, bu da, tam tərsinə, vergi-rüsum-cərimələrin AZALMASINI mütləq edir.
Bəli, bu zaman ilk 2 ildə büdcəyə daxilolmalar azalacaq, amma bunun üçün də 80 mlrd. dollarlıq “yastıq” var. Sonra hər şeyi doğru etsək, cəmi 2 ilə iqtisadi aktivliyin, əlavə dəyər yaratma sürətinin artması hesabına büdcəyə indikindən daha çox daxilolmalar baş verəcək – bəli, daha az vergi-rüsum-cərimə dərəcələri ilə daha çox pul yığmaq mümkündür! Bunu sübut etməyə hazıram".
