"DİA-AZ" aktuallığını nəzərə alaraq tanınmış təhsil eksperti İlham Əhmədovun Azərbaycanda elm və təhsilin problemləri barədə ““İnnovativ iqtisadiyyatın lokomotivi universitetlər olmalıdır...İnnovativ inkişafdan uzaq düşən universitetlərimiz...” başlıqlı növbəti elmi analitik məqaləsini Moderator.az-a istinadla dəyərli oxucuların müzakirəsinə buraxır:
...Bu günlərdə MM-də innovativ iqtisadiyyatın hüquqi-normativ bazasının müzakirəsi gedir. Çox yaxşı. Nəhayət ki, (çox gec olsa da), innovativ iqtisadiyyat haqqında düşünməyə başlayırıq. Bu prosesdə əsas iştirakçı təbii ki, Elm və Təhsil Nazirliyi və universitetlər olmalıdır. ETN özü bunu bilirmi? Zənnimcə, bilmir. Çünki ETN son 30 ildə, bu yöndə heç nə etməyib, nə edibsə də, bunun əksi olub. Ona görə indi nazir deyir ki, təhsilimiz sanki tərsinə qurulub...
Bu durumla əlaqədar ETN-ə bəzi suallarım var. Bu suallara, yəqin ki, cavab verilməyəcək. Nazir tez-tez deyir ki, biz düzgün suallar qoymaqla, bu suallar ətrafında müzakirələr aparmaqla inkişaf edə bilərik. Amma dediyinin əksi olaraq, nə sualları eşidir, nə müzakirə aparır, nə də ki, inkişafa nail olur. Hər halda son 6 ildə yüzlərlə sualımız cavabsız qalıb. Heç olmasa bu suallarda qaldırılan məsələlər haqda düşünürlərmi, görəsən? Deyəsən, yox. Amma buna baxmayaraq növbəti 5 sualımı verəcəm:
1. İnnovativ inkişafda əsas rolu universitetlər oynayacaq. Niyə ölkədə bir dənə də olsa, innovativ universitet yaradılmayıb?..
2. Niyə bu günə qədər (heç olmasa kağız üzərində) "İnnovativ universitet nədir, onun meyarları nədir, yaradılma texnologiyası necədir?" kimi məsələlərə aydınlıq gətirilməyib?
3. İnnovativ universiteti olmayan ölkənin innovativ iqtisadiyyatı ola bilərmi?
4. "Tədqiqat Universitet"lərimiz hələ də, yoxdur. Niyə?
5. Kasıb, maliyyə imkanı tələbələrin təhsil haqqından yaranan, PHŞ universitetlər "İnnovativ universitet" ola bilərmi?
Buna neçə 10 illik lazımdır?..
Son 25 ildəki təhsil tariximizə qısa ekskurs…
ETN menecerləri hələ də bilmirlər ki, universitetlər layihələr sistemi ilə inkişaf edə bilər, bunun üçün isə hər bir layihənin büdcəsi, konkret maliyyəsi, peşəkar icra komandası, sistemli qrant siyasəti olmalıdır. Bunu izah edəndə, onların səriştəsizliyini sübut ediləndə, işləri tənqid ediləndə də inciyirlər. Deyirlər ki, sizə qrant vermirik deyə, bizi daim tənqid edirsiz. Elə deyil. Söhbət şəxsi mənafedən getmir.
Məqsəd şəxsi mənafe olsaydı, belə işlərə boşuna 30 il vaxt itirməzdik. Biz də minlərlə digər müəllim və alimlər kimi repetitorluq edib, nazirin sözləri ilə desək, ayda 7-8 min qazana bilərdik. 30 ildə bu çox böyük məbləğ edir. Biz şəxsi mənafeni düşünmürük…
Maliyyəsiz elm və təhsil inkişaf edə bilərmi?..
Maşında benzini olmasa, hərəkət edərmi? Hər bir inkişafın enerji mənbəyi olmalıdır. Təhsil islahatlarının enerji mənbəyi maliyyədir. Bu sadə həqiqəti dərk etməyənlər, təhsilə necə menecerlik edirlər?..
…18 il əvvəl bir universitetin informasiyalaşması ilə əlaqəli 5 illik strategiya hazırladıq, 20 layihə nəzərdə tutulurdu. Amma nazirlik buna pul ayırmadığına görə, hər şey kağız üzərində qaldı…
Beynəlxalq təcrübədə bu layihələrin hər biri ən azı 1 milyon $ büdcə ilə reallaşıb. Eyni ilə də bizdə Boloniya prosesinə qoşulma, keyfiyyətin təminatı sisteminin qurulması, distant təhsil sisteminin yaradılması v.s. layihələr maliyyə tələb edirdi…
Maliyyəsizlik və səriştəsizlik səbəbi ilə bu layihələrin heç biri 20 ildə reallaşmadı. Türkiyə, Qazaxıstan və s. ölkələrin universitetlərində bu layihələrə 100 milyonlar ayrılıb, bizdə isə 0 büdcə. Ona görə də onların universitetləri bizdən 20 il irəlidədir…
Bu qədər sadə. Bunu dərk etmək üçün ingilis dilini bilməyə, nə də xaricdə dövlət proqramı hesabına oxumağa ehtiyac yoxdur…
Universitetlərin bugünkü reallığı...
Azərbaycan universitetlərinin məqsədi bu gün QS şirkətinin pullu xidmətləri və manipulyasiyaları hesabına beynəlxalq reytinqlərdə mövqeyini "yaxşılaşdırmaq" olmamalıdır. Hələ tikilməkdə olan "İnnovasiya şəhərciyi"ndə avans kimi yüz minlər sərf edərək ofis icarələmək də (bu ofislərdə guya, nə vaxtsa innovasiyalar yaranacaq, halbuki bu pulu indi universitetin öz binasında konkret layihələrə sərf etmək olardı), TİF fonduna "icbari- könüllü" olaraq böyük məbləğlər ödəmək də, ilboyu təmir-tikinti aparmaq da innovasiyaya xidmət etmir. Bu pulları heç olmasa 30 ildən sonra real innovativ inkişafa yönəltmək lazımdır...
Universitetlərin ölkənin innovativ inkişafını sürətləndirməlidir...
Bu sualın cavabı ciddi elmi tədqiqatlar tələb edir. Amma bunu edən hələ də yoxdur. İctimai əsaslarla, ayrı-ayrl ekspertlərin tədqiqatları, məqalələri və dögər mənbələrdən alınan qrantlarla cüzi nələrsə edilir.
Universitetlərin ölkənin innovativ inkişafını sürətləndirməsi üçün isə:
-İnnovativ universitetlər üzrə milli konsepsiya qəbul edilməli;
-Universitetlərin 10 illik innovativ inkişaf strategiyası yaradılmalı;
-Mərhələli şəkildə tədqiqat universitetləri formalaşdırılmalı;
-PHŞ universitetlərinin maliyyə modeli diversifikasiya edilməli;
-Universitetlərə daha geniş akademik və maliyyə çevikliyi verilməli;
-Süni intellekt universitetlərin inkişaf strategiyalarının ayrılmaz hissəsinə çevrilməlidir.
Bu mövzularda son 20 ildə xeyli məqalələr yazmışıq. Bəzilərinin linklərini qeyd edirik.
Çox gec olsa da, oxuyun, bəlkə təhsili bataqlıqdan çıxara bildiniz…”
