Neft-qaz hasilatı sənayesində fəaliyyət göstərən bir çox şirkət ətraf mühitə atılan tullantılara görə cərimələnib. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi SOCAR-ın tabeliyində olan “Azneft” İB-nin ətraf mühitə vurduğu zərərə görə 485,4 min manat məbləğində cərimə tətbiq edib.

Bu barədə Neftçilərin Hüquqlarının Müdafiəsi Təşkilatının (NHMT) 2025-ci ilə dair illik hesabatında qeyd olunub.

Hesabata görə, Pirəbədil meşəbəyliyinin ərazisində SOCAR-a məxsus ağır texnika vasitəsilə “Azneft” İstehsalat Birliyinin “Zağlı-Zeyvə” hava elektrik verilişi xətlərinin köçürülməsi zamanı müxtəlif diametrli və cinsli ağac və kollar torpağın üst münbit qatı ilə birlikdə çıxarılıb və məhv edilib. Nəticədə təbiətə dəymiş ziyanın məbləği 480 432,13 manat təşkil edib. Bununla bağlı Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən toplanmış materiallar hüquqi qiymət verilməsi üçün Baş Prokurorluğuna göndərilib.

Eyni zamanda, “Azneft” İB-nin Əli Əmirov adına Neft-Qaz Çıxarma İdarəsinin sahə rəisinə vəzifəli şəxs qismində 2 500 manat məbləğində cərimə tətbiq olunub. “Azneft”in hüquqi şəxs qismində cərimələnməsi üçün toplanmış materiallar aidiyyəti üzrə Qaradağ Rayon Məhkəməsinə göndərilib.

Yerin təkindən qanunsuz istifadə ilə bağlı təbiətə dəymiş ziyanın məbləği 2 457 manat müəyyən edilib.

Bundan əlavə, “Shirvan Operating Company”, “Salyan OIL” LTD, “Neftchala Operating Company” LTD və “Karasu Operating Company” tərəfindən Ətraf Mühitin Mühafizəsi üzrə Dövlət Fonduna 58 774,09 manat məbləğində ödənişin köçürülməsi təmin edilib.

Bu köçürmələr “Təbii ehtiyatlara görə ödəmələrin, çirkləndirici maddələrin təbii mühitə atılmasına görə ödəmələrin tətbiqi və həmin ödənişlərdən əmələ gələn vəsaitdən istifadə haqqında” Nazirlər Kabinetinin Qərarı əsasında həyata keçirilib.

NHMT-nin illik hesabatında qeyd olunur ki, BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının – COP29-un Azərbaycanda keçirilməsi ilə əlaqədar ölkədə ekoloji çirklənmənin azaldılmasına ciddi diqqət yetirilir. Monitorinqlər zamanı neft hasilatı prosesində əmələ gələn lay sularının, mexaniki qarışıqların və zəhərli maddələrin (quyuların əsaslı təmiri zamanı yaranan zəhərli qarışıqlar, qaz xətlərinə yığılan mayelər, xətlərin donmaması üçün vurulan metanol, əmtəə neftinin lay sularından tam ayrılması üçün istifadə edilən maddələr və s.) neft yığım çənlərindən və digər yerlərdən birbaşa dənizə axıdılması hallarının əvvəlki illərlə müqayisədə nisbətən azaldığı müşahidə olunub.

Habelə ötən il yanvarın 31-də dənizdə nefti sahilə nəql edən xəttin normadan artıq yüklənməsi nəticəsində “Neft Daşları” və “Günəşli” yataqlarından Dübəndi sahəsinə və dənizə istiqamətlənən borular zədələnib. Zədələnmə nəticəsində neft sızması baş verib. Hesabatda vurğulanır ki, Dübəndiyə yaxın ərazidə sızma aradan qaldırılsa da, 1000 kubmetrə yaxın neft dənizə axıdılıb.

NHMT ekspertləri bildirirlər ki, Neft Emalı Zavodunun emal prosesləri zamanı havanın çirkləndirilməsi müşahidə olunur. Zavod əhalinin kompakt yaşadığı ərazidə yerləşdiyinə görə insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaradır. Bakıda COP29 konfransının 11–22 noyabr 2024-cü il tarixlərində keçirildiyi ərəfədə “Neftayırma” zavodunun ətraf mühitə atdığı zərərli maddələrin (tüstü, pis qoxu) yayılması müvəqqəti dayandırılsa da, sonradan atmosferin çirkləndirilməsi yenidən davam edib.

“Hər gün səhərə yaxın – səhər saat 8–10 radələrində fakellər vasitəsilə pis qoxu və tüstü ətrafı zəhərləməkdə davam edir, ərazidə yerləşən iş yerlərində çalışanların və sakinlərin sağlamlığına ciddi ziyan vurur. Zavoddan yayılan kəsif iyi nəfəs almağı çətinləşdirir. Kəsif iyi bəzən Nizami rayonu ərazisində də hiss olunur. İllərdir ki, davam edən bu problemin qarşısı isə nədənsə alınmır. Zavod cərimələnir, cəriməni şirkət ödəyir, yaxud ödəmir, günahkar isə cəzasız qalır, problem həllini tapmır, proses isə davam edir”, – hesabatda qeyd olunur.

Təşkilatın əldə etdiyi məlumata görə, zavodda əvvəllər hər 3–4 saatdan bir laborator analizlər aparılırdı, lakin hazırda bu analizlər 7-8 saatdan bir həyata keçirilir:

“Zavodda Azərbaycan nefti ilə yanaşı, keyfiyyətcə yerli neftdən fərqlənən Qazaxıstan və Başqırdıstandan alınan neft də emal olunur və ətraf mühiti çirkləndirən əsasən həmin məhsullardır.”