Bir neçə gün əvvəl sosial şəbəkədə yayılan videoda yenidən bir sürücünün kobudluğuna, yol hərəkəti qaydalarını nümayişkaranə pozduğuna şahid olduq.
Demək olar, az qala, hər ay bir bu cür video çıxır.
Bu məsələlər isə heç vaxt cəzasız qalmır. Ancaq görünən odur, adamlar da həm də düzəlmir.
İnsanlar isə müxtəlif səbəblər gətirir. Məsələn, məncə, bu məsələyə yalnız “qanun zəifdir” prizmasından baxmaq düzgün deyil. Çünki Azərbaycanda artıq kifayət qədər sürücü var ki, etdiyi qayda pozuntusuna görə cərimələnib, sürücülük hüququndan məhrum edilib və ya inzibati məsuliyyətə cəlb olunub. Buna baxmayaraq, həmin görüntülər yenə də ortaya çıxır.
Bunun bir neçə səbəbi var.
Birinci səbəb diqqət və şöhrət aclığıdır. Sosial şəbəkələrdə bəzi insanlar üçün qaydanı pozmaq qəhrəmanlıq kimi təqdim olunur. Avtoxuliqanlıq edən şəxs bəzən cərimədən çox videonun topladığı baxış sayına, bəyənməyə və tanınmağa fikir verir. Onun üçün bir neçə min manat cərimə bir neçə yüz min baxışın yanında ikinci plana keçir.
İkinci səbəb cəzasızlıq hissidir. İnsanların bir hissəsi düşünür ki, “hamı edir, mən də edərəm”, yaxud “məni tutmazlar”. Hətta tutulanda belə, bunu birdəfəlik uğursuzluq kimi qəbul edirlər. Davranış dəyişmir, çünki daxildə qaydanın vacibliyinə inam formalaşmayıb.
Üçüncü səbəb avtomobilə yanlış münasibətdir. Bəzi insanlar maşını nəqliyyat vasitəsi yox, güc nümayiş etdirmək aləti kimi görürlər. Səsboğucunu dəyişmək, təhlükəli manevrlər etmək, küçədə yarışmaq onlar üçün bacarıq və ya status nümayişidir. Halbuki avtomobil bir neçə tonluq potensial təhlükə mənbəyidir.
Dördüncü səbəb ictimai münasibətdir. Təəssüf ki, bəzi hallarda cəmiyyət belə şəxsləri qınamaq əvəzinə onları məşhurlaşdırır. Videolar paylaşılır, müzakirə edilir, izləyici toplayır. Nəticədə qayda pozan şəxs mənfi yox, diqqət mərkəzində olan biri kimi görünür.
Bəs nə etmək lazımdır?
Təkcə cərimələri artırmaq həmişə çıxış yolu deyil. Dünyanın bir çox ölkəsində göstərilib ki, cəzanın sərtliyindən daha çox, cəzanın qaçılmazlığı təsir edir. İnsan bilməlidir ki, qayda pozuntusu edərsə, mütləq aşkarlanacaq və məsuliyyət daşıyacaq.
Bununla yanaşı, təhlükəli sürücülərə qarşı nəzarət daha sistemli olmalıdır, təkrar qayda pozuntularına görə daha ciddi məhdudiyyətlər tətbiq oluna bilər, sürücülük mədəniyyətinin formalaşdırılmasına məktəbdən başlanmalıdır.
Sosial şəbəkələrdə avtoxuliqanlığı “əyləncə” kimi təqdim edən yanaşma ictimai qınaqla qarşılanmalıdır.
Hesab edirəm, problem qanunun sərtliyindən çox, məsuliyyət mədəniyyətinin zəifliyidir. İnsan qırmızı işıqda keçməməlidir deyə yox, bunun başqasının həyatını təhlükəyə atdığını anladığı üçün dayanmalıdır. Cəmiyyət həmin nöqtəyə çatmayınca, cərimələr artsa belə, yeni videoların ortaya çıxması tam dayanmayacaq.
Ən təhlükəli məqam odur ki, avtoxuliqanlıq edən adam riskə təkcə öz həyatını atmır. O, yolda heç bir günahı olmayan insanların həyatını da təhlükəyə atır. Buna görə də bu məsələ artıq fərdi seçim deyil, ictimai təhlükəsizlik məsələsidir.
Elmar
