Türkiyənin HƏMAS-la əlaqələri nə vaxtsa Vaşinqtonda münasibətlərə əngəl kimi görülürdü, indi isə geosiyasi aktivə çevrilib. ABŞ və Aİ-nin terrorçu saydığı HƏMAS qruplaşmasını Donald Trampın Qəzza sazişini qəbul etmək üçün dilə tutan Ankara Yaxın Şərqin şahmat taxtasına yerini möhkəmlətdi. Bu isə İsrail və ərəb rəqiblərinin narahatlığına səbəb oldu. Bu barədə "Reuters" yazır.
Agentlik qruplaşmanın əvvəlcə ABŞ prezidentinin ultimatumuna müqavimət göstərdiyini, yalnız siyasi himayədar kimi baxdıqları Türkiyənin təkidindən sonra razılaşdığını qeyd edir.
İki regional mənbə və HƏMAS-dan iki rəsminin "Reuters"ə dediyinə görə, Ankaranın mesajı birmənalı olub: Qəbul etmək vaxtı çatıb.
Fələstin silahlı qruplaşması atəşkəsə, girovların buraxılmasına razılaşandan sonra Tramp Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan barədə "O, etibarlı müttəfiqdir. Mənə lazım olanda həmişə oradadır" sözlərini işlədib.
Narazılıqlar həllini tapa bilər
"Reuters" yazır ki, razılaşma əldə olunandan sonra Türkiyə divident qazanmağa çalışır, elə ABŞ ilə ikitərəfli məsələlərdə də.
İstanbulda yerləşən EDAM təhlil mərkəzinin direktoru, "Karneqi Avropa"nın aparıcı əməkdaşı Sinan Ülgenin sözlərinə görə, "Trampın bu tərifdolu bəyanatları davamlı xoş niyyətə çevrilsə, Ankara bəzi çoxdankı narazılıqları yoluna qoya bilər".
Məsələn, Ankara F-35 qırıcılarının satışı, ABŞ sanksiyalarının yüngülləşməsi, qonşu Suriyada Türkiyənin təhlükəsizlik hədəflərinin irəli aparılmasına çalışa bilər.
Türkiyə Rusiyadan S-400 raket sistemləri aldığından Vaşinqton 2020-ci ildə Ankaraya sanksiya tətbiq edib, onu F-35 proqramından da çıxarıb.
Suriyaya gəlincə, Türkiyə istəyir ki, ABŞ-nin dəstəklədiyi kürd Suriya Demokratik Qüvvələri (SDF) Suriya ordusuna birləşsin. Ankara SDF-i terrorçu qrup sayır.
SDF komandiri Məzlum Abdi artıq Suriya ordusuna birləşmək mexanizmini təsdiqləyib və Türkiyə bunu strateji qələbə sayır.
İsrailin, ərəb ölkələrinin dilxorçuluğu
Agentlik kəşfiyyatın rəhbəri İbrahim Kalın başda olmaqla Türkiyə rəsmilərinin HƏMAS-ı atəşkəsi qəbul etməyə inandırdığını yazır. Ərdoğanı sülh danışıqlara cəlb edən Tramp isə Ankaraya regionda dominant sünni ölkəsi rolunu vermiş oldu. İki diplomatın dediyinə görə, bu addım İsraili, eləcə də Türkiyənin ərəb rəqiblərini – Misiri, Səudiyyə Ərəbistanını, BƏƏ-ni dilxor edib.
"Ərdoğan nüfuzunu genişləndirməyin, fürsətlərdən istifadənin, hadisələri öz maraqları üçün istifadə etməklə nəticələri öz adına çıxmağın ustasıdır. Körfəz ölkələri Türkiyənin Qəzzada aparıcı rolu götürməsindən məmnun deyildilər, amma həm də münaqişənin bitməsini istəyirdilər", – ərəb siyasi şərhçi Ayman Abdel Nur deyib.
Livanlı təhlilçi Sarkis Naumun fikrincə, Ankaranın rolunun böyüməsi ərəb ölkələrini narahat edib, Osmanlı imperiyasının tarixini yada salıb.
İsrailin Türkiyənin danışıqlara girməsinə ilk öncə veto qoyduğu, amma Trampın müdaxilə edərək Təl-Əvivə təzyiq göstərdiyi bildirilir.
İsrailin Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) bu iddiaya şərh verməyib.
Qəzza razılaşmasına əsasən, HƏMAS 2023-cü ilin 7 oktyabrında əsir götürdüyü israilli girovlardan sağ qalanları buraxıb, öldürülən girovların isə meyitlərini təhvil verməyə başlayıb. Həmin hücumda 1200 nəfər öldürülmüşdü. İsrailin bundan sonra Qəzzada başlatdığı əməliyyatlarda azı 67 min fələstinli qətlə yetirilib.
Mənbə: Azadlıq Radiosu
