Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Bişkekdə görüşərək iki ölkə arasında sülh prosesinin növbəti mərhələsini müzakirə ediblər. Görüşdə sülh sazişinin həyata keçirilməsi ilə yanaşı, ticarət, enerji, sərhədlərin delimitasiyası və TRIPP layihəsi ilə bağlı konkret addımlar ön plana çıxıb.
Bu görüşün əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, Bakı ilə İrəvan arasındakı gündəm getdikcə siyasi bəyanatlardan praktiki əməkdaşlığa doğru dəyişir. Azərbaycanın neft məhsullarının Ermənistana ixracı, üçüncü ölkələrdən malların Azərbaycan ərazisi ilə Ermənistana tranziti və iki ölkə arasında ticarət əlaqələrinin qurulması sülhün artıq iqtisadi dividendlərə çevrilməsinin göstəricisidir.
Digər mühüm məsələ TRIPP-dir. Əliyev və Paşinyanın bu layihənin icrası üzrə növbəti praktiki addımları müzakirə etməsi göstərir ki, kommunikasiya məsələsi artıq sülh prosesinin əsas dayaqlarından birinə çevrilir. Bu layihənin reallaşması Azərbaycanın Naxçıvanla bağlantısının güclənməsi ilə yanaşı, Ermənistanın regional nəqliyyat şəbəkəsinə daha geniş inteqrasiyasına şərait yarada bilər.
Burada diqqətçəkən məqam tərəflərin birbaşa ikitərəfli təmasları davam etdirmək barədə razılığa gəlməsidir. Bu, prosesin yalnız vasitəçilərin iştirakı ilə aparılan danışıqlardan çıxaraq Bakı ilə İrəvan arasında birbaşa siyasi dialoq formatına keçdiyini göstərir.
Sərhədlərin delimitasiyası üzrə komissiyaların fəaliyyətinin davam etdirilməsi də sülh prosesinin digər vacib istiqamətidir. Əgər siyasi razılaşmalar sərhəddə və nəqliyyat xətlərində praktiki nəticələrlə müşayiət olunarsa, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində yeni mərhələnin formalaşmasından danışmaq mümkün olacaq.
Beləliklə, Bişkek görüşünün əsas mesajı budur: Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh gündəliyi artıq yalnız sənədlərin imzalanması ilə məhdudlaşmır; tərəflər həmin sülhün iqtisadi, nəqliyyat və siyasi mexanizmlərini formalaşdırmağa çalışırlar. Bu baxımdan TRIPP, ticarət və tranzit məsələləri növbəti mərhələnin əsas açarları kimi görünür.
Yusif Nəzərli - sherg.az
