Qızıl tarix boyu iqtisadi və geosiyasi qeyri-müəyyənlik dövründə ən etibarlı investisiya alətlərindən biri hesab olunub. İnflyasiyanın yüksəlməsi, müharibələr, ticarət münaqişələri, maliyyə bazarlarındakı risklər və mərkəzi bankların siyasəti qızılın qiymətinə birbaşa təsir göstərən əsas amillərdir. Hazırda dünya bazarında da məhz bu amillərin təsiri altında qızıl yüksək qiymət səviyyəsində ticarət olunur.

Son dövrlərdə qızıl bazarında əsas tendensiya qiymətlərin yüksək səviyyədə qalmasıdır. ABŞ-də faiz dərəcələri, inflyasiya göstəriciləri, dolların məzənnəsi və Federal Ehtiyat Sisteminin qərarları investorların davranışına ciddi təsir edir. Faiz dərəcələrinin aşağı salınacağı gözləntiləri gücləndikcə qızıla maraq artır. Çünki faiz gəliri olmayan qızıl, belə dövrlərdə investorlar üçün daha cəlbedici aktivə çevrilir.

Geosiyasi risklər də qızılın bahalaşmasına səbəb olan əsas faktorlardandır. Yaxın Şərqdə davam edən gərginlik, Rusiya-Ukrayna müharibəsi, ABŞ-Çin münasibətlərində qeyri-müəyyənlik və qlobal ticarət riskləri investorları daha təhlükəsiz aktivlərə yönəldir. Belə şəraitdə qızıl “təhlükəsiz liman” funksiyasını yerinə yetirir.

Bununla yanaşı, mərkəzi bankların davranışı da bazara ciddi təsir edir. Son illərdə xüsusilə Çin, Hindistan, Türkiyə və bir sıra inkişaf etməkdə olan ölkələrin mərkəzi bankları qızıl ehtiyatlarını artırırlar. Bu isə bazarda əlavə tələb yaradır və qiymətlərin yüksək qalmasını dəstəkləyir. Mərkəzi bankların alışları son illərdə qızıl bazarının ən mühüm hərəkətverici qüvvələrindən birinə çevrilib.
Yaxın bir ay ərzində qızıl bazarında kəskin ucuzlaşma ehtimalı yüksək görünmür. Əgər ABŞ-də inflyasiya gözləniləndən aşağı olarsa və Federal Ehtiyat Sistemi faiz endirimi ilə bağlı daha aydın siqnallar versə, qiymətlər yenidən yüksəliş meyli göstərə bilər. Əksinə, güclü iqtisadi göstəricilər və yüksək faiz siyasətinin davam etməsi qızılın bahalaşmasını müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər. Buna baxmayaraq, mövcud geosiyasi risklər qiymətlərin sərt enişini də çətinləşdirir.

İlin sonuna qədər qızılın qiymətinin hansı istiqamətdə dəyişəcəyi əsasən üç amildən asılı olacaq. Birincisi, ABŞ Mərkəzi Bankının faiz siyasəti. İkincisi, geosiyasi gərginliklərin davam edib-etməməsi. Üçüncüsü isə dünya iqtisadiyyatında artım tempidir. Əgər geosiyasi risklər yüksək olaraq qalarsa və faiz endirimləri başlasa, qızılın ilin sonuna qədər yeni rekordlara yaxınlaşması mümkündür. Əgər qlobal iqtisadiyyat sabitləşər, dollar möhkəmlənər və investorlar yenidən səhm bazarına üstünlük verərsə, qiymətlərdə müəyyən korrektə müşahidə oluna bilər. Lakin hazırkı şəraitdə analitiklərin əksəriyyəti kəskin ucuzlaşmadan daha çox qiymətlərin yüksək diapazonda qalacağını ehtimal edir.

Qızılın qiymətindəki dalğalanmalardan müxtəlif investor qrupları gəlir əldə edirlər. Uzunmüddətli investorlar qiymət artımından faydalanırlar. Treyderlər isə qısamüddətli eniş və yüksəlişlərdən qazanc götürürlər. İnvestisiya fondları, banklar və fyuçers bazarında fəaliyyət göstərən böyük maliyyə institutları qiymət dəyişikliklərindən risklərin idarə olunması və gəlir əldə etmək üçün istifadə edirlər. Qızıl hasil edən şirkətlər də qiymət yüksəldikcə daha çox gəlir əldə edirlər.

Bəzən qızıl bazarının müəyyən qruplar tərəfindən idarə olunduğu iddia edilir. Əslində isə qiymət əsasən beynəlxalq bazarda tələb və təklif əsasında formalaşır. London və Nyu-York kimi iri ticarət mərkəzlərində həyata keçirilən əməliyyatlar, fyuçers bazarındakı alqı-satqılar, mərkəzi bankların qərarları və iri investorların davranışı qiymətə təsir göstərir. Böyük maliyyə institutları qısamüddətli dalğalanmalara müəyyən təsir göstərə bilsələr də, uzunmüddətli qiymət istiqamətini təkbaşına müəyyən etmələri mümkün deyil. Bazarın həcmi və iştirakçıların sayı buna imkan vermir.

Qızıl bazarında psixoloji amillər də mühüm rol oynayır. Mənfi xəbərlər fonunda investorlar riskli aktivlərdən çıxaraq qızıla üz tuturlar. Əksinə, iqtisadi sabitlik dövründə kapital daha yüksək gəlir vəd edən istiqamətlərə yönəlir. Buna görə də qızıl bazarı təkcə iqtisadi göstəricilərlə deyil, həm də investorların gözləntiləri ilə hərəkət edir.

Nəticə etibarilə, hazırkı şərait qızıl üçün hələ də əlverişli görünür. Dünya iqtisadiyyatında qeyri-müəyyənlik, geosiyasi risklər və mərkəzi bankların yüksək qızıl tələbi qiymətləri dəstəkləyən əsas amillərdir. Qısamüddətli dövrdə müəyyən dalğalanmalar mümkün olsa da, ilin sonuna qədər qızılın yüksək qiymət səviyyəsini qoruması və əlverişli şərait yaranacağı təqdirdə yenidən bahalaşması ehtimalı daha yüksək qiymətləndirilir. Bu səbəbdən qızıl yaxın perspektivdə də həm investorlar, həm də mərkəzi banklar üçün strateji əhəmiyyətini qoruyacaq.

Akif Nəsirli
Globalinfo.az