Rusiya işğalı altında olan Donetskdə yaşayan ukraynalı bir uşaq ötən yay "Rusiya nümayəndəsi” kimi Şimali Koreyaya göndərilib. 12 yaşlı Mişa Pxenyanda üzərində Rusiya bayrağı olan köynəklə görüntülənib. Uşağın "ruslaşdırma” proqramı çərçivəsində Şimali Koreyaya aparıldığı iddia edilir və Mişa bu prosesə daxil edilən yeganə uşaq deyil.
Qaynarinfo xəbər verir ki, Rusiya tərəfindən Ukraynaya qarşı işğalın başlamasından dörd il, Krımın ilhaqından isə 12 il keçib. Uzunmüddətli münaqişə nəticəsində işğal altında olan ərazilərdə bəzi uşaqların "ruslaşdırma” proseslərinə məruz qaldığı bildirilir.
Mediada yayılan məlumatlara və məktəb qeydlərinə əsasən, Mişa 2014-cü ilin yazından bəri Rusiya nəzarətində olan Makiivkada yaşayır. Bildirilir ki, seçim mərhələsini keçən uşaq Rusiya adından Şimali Koreyadakı yay düşərgəsinə göndərilib.
Vaşinqtonda yerləşən Müharibə Araşdırmaları İnstitutu (ISW) ukraynalı uşaqların Şimali Koreyaya göndərilməsini Rusiyanın "ruslaşdırma və hərbiləşdirmə siyasətinin sərhədləri aşmasının göstəricisi” kimi qiymətləndirib.
Yenidən təhsil düşərgələri genişlənir
Rusiya 2022-ci ildə Ukraynaya müdaxiləsindən sonra, əsasən istirahət mərkəzləri və düşərgələrdən ibarət "yenidən təhsil müəssisələri” şəbəkəsini genişləndirib. Hesabatlara görə, uşaqlar bu mərkəzlərdə vətənpərvərlik və hərbi yönümlü proqramlara cəlb olunur.
Mütəxəssislər bu sistemin işğal olunmuş ərazilərlə Rusiya arasında "asimilyasiya körpüsü” yaratmaq məqsədi daşıdığını bildirirlər. Ukraynadakı Regional İnsan Haqları Mərkəzi (RCHR) bu tip düşərgələrin Rusiya, Belarus və işğal olunmuş Ukrayna ərazilərində yayıldığını qeyd edir.
RCHR-nin məlumatına görə, yalnız ötən il işğal altındakı bölgələrdən təxminən 7 min uşaq bu mərkəzlərə göndərilib. Mişa hadisəsi isə Şimali Koreyada qeydə alınmış 165-ci lokasiya kimi təqdim olunur.
Şimali Koreyadakı Sonqdovon Beynəlxalq Uşaq Düşərgəsi Uonsan şəhərində yerləşir. Bu düşərgə Soyuq müharibə dövründən bəri sosialist ölkələrdən uşaqları qəbul edir. Məlumata görə, Mişa təxminən 9 min kilometr yol qət edib: Makiivkadan Moskvaya, oradan Vladivostoka, daha sonra Pxenyana və Uonsana aparılıb.
Rusiya-Şimali Koreya əməkdaşlığı fonunda yeni ittihamlar
Uonsan şəhəri Şimali Koreyanın turizm bölgələrindən biri sayılır. Düşərgənin yaxınlığında Kim Çen In ailəsinə aid villa yerləşir. Şimali Koreya lideri Kim Çen Inın uşaqlığının bu ərazidə keçdiyi bildirilir.
2025-ci ildə açılan Uonsan-Kalma turizm zonası Rusiya və Şimali Koreya arasında yaxınlaşmanın simvollarından biri kimi göstərilir. Bu yaxınlaşma çərçivəsində tərəflər arasında yüksək səviyyəli görüşlər də keçirilib.
Rusiya ilə Şimali Koreya 2024-cü ilin yanvarında "hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq” sazişi imzalayıb. Bundan sonra Rusiya gənclər təşkilatı "İlk Hərəkət” Sonqdovon düşərgəsinə uşaqların göndəriləcəyini açıqlayıb.
Bildirilib ki, Mişa həmin gənclər proqramına üzvdür. Yaponiya mətbuatında yer alan məlumatlara görə, oxşar proqramlara yüzlərlə uşaq cəlb olunub.
"Gələcək elita” iddiaları
Tokiodakı Tsukuba Universitetindən beynəlxalq münasibətlər üzrə tədqiqatçı Atsuko Higashino bildirib ki, bu proses "artıq assimilyasiya olunmuş uşaqların gələcək elita kimi formalaşdırılması” məqsədi daşıya bilər.
RCHR hüquqşünası Katerina Raşevska isə bu prosesləri tənqid edərək, uşaqların "təbliğat vasitəsinə çevrildiyini” bildirib.
Bəzi məlumatlara görə, 2024-cü ildə Kırımdan Liza adlı başqa bir qız da oxşar proqramla Şimali Koreyaya göndərilib, lakin onun orada olub-olmaması təsdiqlənməyib.
Düşərgələrdə hərbi yönümlü təbliğat
Məlumatlara əsasən, 2024-cü ildə keçirilən düşərgələrdən birində uşaqlara ABŞ əleyhinə hərbi mesajlar verilib. Videolardan birində Rusiya nümayəndəsinin uşaqlara "ABŞ təcavüzünə qarşı hazır olmalıyıq” dediyi iddia olunur.
Keio Universitetindən Şimali Koreya üzrə tədqiqatçı Atsuhito İsozaki bu cür təbliğatın Şimali Koreyada adi hal olduğunu, lakin Rusiyanın da buna qoşulduğunu bildirib.
Uşaqların kimlik riskləri
Mütəxəssislər işğal altında yaşayan uşaqların ukraynalı kimliyini itirmə riski ilə üz-üzə olduğunu bildirirlər. Misha 2023-cü ildə çəkilən videoda Makiivkanı "Böyük Rusiyanın bir hissəsi” kimi təqdim edib.
Yel Universitetinin Humanitar Araşdırmalar Laboratoriyasından Nathaniel Raymond bildirib ki, uşaqlara sistemli şəkildə Ukraynanın "düşmən” kimi təqdim edilməsi aparılır.
Ukrayna hökumətinin məlumatına görə, 2022-ci ildən bu yana təxminən 20 min ukraynalı uşaq müxtəlif proqramlar və köçürmələrlə Rusiyaya aparılıb, onlardan yalnız kiçik bir hissəsi geri qaytarılıb.
Beynəlxalq reaksiyalar və hüquqi proseslər
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi (UCM) 2023-cü ildə Ukrayna ərazilərindən uşaqların qanunsuz köçürülməsi ilə bağlı Rusiya prezidenti Vladimir Putin barəsində həbs orderi verib. BMT Baş Assambleyası da Rusiyadan işğal altındakı uşaqların dərhal geri qaytarılmasını tələb edən qətnamə qəbul edib.
Qeyd: Yazı "Asia Nikkei” nəşrində yer alan "A Ukrainian boy sent to North Korea” məqaləsi əsasında hazırlanıb.
