Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) açıqladığı son məlumatlara görə, ölkədə kreditlər üzrə orta faiz dərəcəsi 13,65%-ə çatıb. Bu, cəlb olunmuş vəsaitlərin dəyərinin 12,74%-i ötmədiyi ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 0,91 faiz bəndi çoxdur.

Faiz dərəcələrində artım həm milli valyutada (14,4%-dən 15,04%-ə qədər), həm də xarici valyutada (5,34%-dən 5,66%-ə) verilən kreditlər üzrə qeydə alınıb. Verilmiş bütün kreditlərin 76%-dən çoxu, yəni 28,4 milyard manatı paytaxtdadır.

Bakıda orta faiz dərəcəsi 12,29% təşkil edir. Ölkənin rayonlarında bu gösətrici xeyli yüksəkdir. Ən yüksək göstərici Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonunda (19,74%), ən aşağı göstərici isə Naxçıvanda (14,84%) qeydə alınıb.

İqtisadçı ekspert Rəşad Həsənov AYNA.AZ-a şərhində faiz dərəcələrinin artımını bankların kredit portfelinin aktiv şəkildə genişləndirilməsi ilə əlaqələndirib. Buna cavab olaraq AMB borclanma xərclərini artırır ki, bu da ümumi kredit şərtlərinə təsir göstərir.

“2023-cü ilin sonundan əmanət faizlərində artım olub ki, bu da təbii olaraq kreditlərin dəyərinə təsir edib. Əgər əvvəllər manatla əmanətlər illik 5-6%, xarici valyutada isə 1-2% gətirirdisə, bu gün manatla 12%, xarici valyutada isə 6%-dən çox olub”, - deyə həmsöhbətimiz bildirib.

Milli Məclisin üzvü, iqtisadçı alim Vüqar Bayramov da eyni fikirdədir. Onun hesablamalarına görə, əmanət faizlərinin artması borc götürülən vəsaitlərin bahalaşmasına səbəb olub: "Nəticədə borcalanların üzərinə düşən yük artır, borcların ödənilməməsi riski artır ki, bu da son nəticədə banklardakı pulun dəyərinə də təsir edir. Yüksək faiz dərəcələri iqtisadiyyatın real sektoruna ziyan vurur. Bahalı kreditlər götürən şirkətlərin istehsal xərclərinə mənfi təsir göstərir və bu, xərclərin artmasına və istehsalın inkişafında çətinliyə məruz qoyur”.

Deputatın sözlərinə görə, digər problem kreditin ödənilməsi sxemidir: “İlk aylarda və ya hətta illərdə ödənişlər əsas borcun deyil, əsasən faizlərin ödənilməsi üçün istifadə olunur. Əgər borcalan krediti vaxtından əvvəl bağlamaq qərarına gəlsə, ödənilən vəsaitin böyük hissəsi faizlərə getdiyi üçün əsas borcun demək olar ki, azalmadığı ortaya çıxa bilər”.

Nəticədə rekomendasiyalı tənzimləmənin tətbiqi tələb olunur. Bu, ödənişlərin faizlərlə əsas borc arasında daha balanslı bölüşdürülməsinə dəstək verəcək, həmçinin maliyyə xidmətləri istehlakçılarının hüquqlarının müdafiəsini gücləndirəcək.

Öz növbəsində iqtisadçı ekspert Allahverdi Aydın AYNA.AZ-a söyləyib ki, Azərbaycanda faiz dərəcələrinin artması eyni anda bir neçə fundamental problemlə bağlıdır: “Vəziyyətə ilk növbədə bank sistemində rəqabətin məhdud olması təsir edir. Kredit bazarının böyük hissəsi bir neçə iri bankın əlində cəmləşib. Tam rəqabətin olmaması dərəcələrin aşağı salınması motivasiyasını azaldır və bankların bahalı kreditlərdən pul qazanmaq üçün rahat şərait yaradır”.

“Digər eyni dərəcədə inandırıcı səbəb inflyasiyanın yüksək səviyyəsidir. Banklar real olaraq gəlirliliyini qorumaq üçün pulun faiz dərəcələrində ucuzlaşması riski nəzərə almalıdır. Xarici valyutada olan kreditlər uzunmüddətli sabitlik baxımından daha az riskli olaraq qalır. Ona görə də aşağı faiz təklif edirlər. Xüsusilə qeyri-müəyyənlik dövründə manat kreditləri daha həssas hesab olunur və bu, onların qiymətində də özünü göstərir”, - müsahibimiz vurğulayıb.

Beləliklə, o, ümumiləşdirir ki, daxili inflyasiya, bank sektorunda qeyri-kafi rəqabət və milli valyutanın sabitliyi ilə bağlı narahatlıqların birləşməsi kredit xərclərinin artması istiqamətində davamlı tendensiya yaradır.

Digər analitiklərin fikrincə, faiz dərəcəsinin artım dinamikasına AMB-nin qərarı da təsir göstərir - 2023-cü ilin sonundan etibarən tənzimləyici kommersiya bankları üçün məcburi ehtiyat tələblərini (nağd pul standartları adlanır) artırıb və bu addım kredit resurslarının dəyərinin artmasına təsir edən əsas amillərdən biri olub. Məcburi ehtiyatlar kommersiya banklarının Mərkəzi Bankdakı hesablarında saxlamalı olduqları vəsaitlərin bir hissəsidir. Bu pul kreditləşmə və ya digər aktiv əməliyyatlar üçün istifadə edilə bilməz. Əslində bunlar mövcud likvidliyin həcmini azaldan bir növ “dondurulmuş” vəsaitlərdir.

AYNA.az