Mağazalarda şokoladların çəkisinin azaldığını və qiymətinin artdığını görürük.

Bununla yanaşı, bir çox məhsul artıq əvvəlki klassik şokolad dadını vermir. İstehsalçıların bir qismi qiymətləri endirmədən məhsulun həcmini azaldır, bəziləri isə həm çəkini kiçildir, həm də qiymət artımına gedir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, istehsalçılar kakao kimi bahalı xammalların əvəzinə daha ucuz alternativlərdən istifadə edirlər. Hətta bəzi məhsulların tərkibi o qədər dəyişdirilib ki, onlar artıq şokolad kimi qəbul edilə bilməz.

Məsələn, İngiltərədə qüvvədə olan qaydalara əsasən, bir məhsulun südlü şokolad adlandırılması üçün onun tərkibində ən azı 20 faiz kakao və 20 faiz süd qatısı olmalıdır. Bu tələblərə cavab verməyən məhsul “şokolad aromalı” adı ilə satışa çıxarılır və məhz bu səbəbdən artıq şokolad statusunu itirir.

Bəs mağazalarda həqiqi şokoladı saxta şokolad məhsullardan necə ayırd edək?

"Cümhuriyət"-ə açıqlamasında qida məsələləri üzrə ekspert Asim Vəliyev bildirib ki, ucuz şokoladlar ucuz xammaldan hazırlanır. O qeyd edib ki, şokoladın tərkibinə bəzən süni qatqılar əlavə olunur və istehsalı üçün zəruri olan keyfiyyətli komponentlərdən tam istifadə edilmir:

"Şokoladın əsas tərkib hissələri kakao, kakao yağı, süd və süd məhsullarıdır. Hazırda bir çox istehsalçı maya dəyərini aşağı salmaq üçün müxtəlif üsullara əl atır. Belə ki, həm məhsulun rəf ömrünü uzatmaq, həm də istehsal xərclərini azaltmaq məqsədilə qida qatqıları və əvəzedici maddələrdən istifadə edir.

Bəzi hallarda bu məhsullar ucuz başa gəlsə də, istehlakçıya nisbətən baha qiymətə satılır. Bunun əsas səbəbi cəmiyyətdə formalaşmış yanlış fikirdir. Guya məhsul bahadırsa, deməli, keyfiyyətlidir və bahalı xammaldan istifadə olunub. Məsələn, kakao məhsullarının əsas tərkib hissələrindən biri kakao və kakao yağıdır. Lakin bəzi istehsalçılar kakao yağı əvəzinə daha ucuz başa gələn bitki yağlarından, xüsusilə palma yağından daha geniş istifadə edirlər. Hazırda palma yağı peçenyelərdən tutmuş şokoladlara, digər qida məhsullarına qədər bir çox sahədə istifadə olunur".

Asim Vəliyev əlavə edib ki, istehlakçıları çaşdıran əsas məqamlardan biri məhsulların üzərində “şokolad” və ya “şokolad məhsulu” ifadələrinin yer almasıdır:

"Çaşdırıcı bir məqamı nəzərə almaq lazımdır ki, bəzən məhsulun üzərində “şokolad”, bəzən isə “şokolad məhsulu” yazılır. Bunlar tamamilə fərqli anlayışlardır. “Şokolad” deyildikdə, keyfiyyətli və tərkibi standartlara uyğun olan məhsul nəzərdə tutulur. “Şokolad məhsulu” isə tərkibində müxtəlif əvəzedicilər və qatqılar olan qida növüdür, necə ki, kərə yağlarında qablaşdırmada böyük hərflərlə “kərə yağı” yazılsa da, kiçik hərflərlə “bitki yağlı məhsul” və ya “spred yağ” yazılır.

Halbuki, əsl kərə yağının yağlılıq faizi 82-83 faizdən aşağı olmamalıdır. 70 faiz və ya buna yaxın olan göstəricilər artıq onun kərə yağı olmadığını göstərir. Eyni qida hiylələri şokolad məhsullarında da var. Burada kakaonun faizi, istifadə olunan yağın növü, şəkərin miqdarı, eləcə də məhsulun həqiqətən şokolad, yoxsa şokolad məhsulu olması xüsusi diqqət tələb edir. İstehlakçılar bu detallara diqqət yetirsələr, daha yaxşı olar".

Qida eksperti vurğulayıb ki, şokoladla şokolad məhsulu arasındakı fərq bəzi dondurmalar arasındakı fərqə bənzəyir:

"Bir tərəfdə buzlu dondurmalar var, digər tərəfdə isə tərkibi təbii olan, əsl dondurma. Aralarındakı əsas fərq məhz tərkibdədir. Elementar bir misal çəkək, "üçü birində” adlanan qəhvələr var. Onların tərkinə baxdıqda görürük ki, qəhvənin özü cəmi 2-3 faiz təşkil edir. Qalan hissə qatqılardan ibarətdir. Şokolad və şokolad məhsulu arasındakı fərq də odur. Yəni şokoladda əsas komponentlər kakao kütləsi və kakao yağı olduğu halda, şokolad məhsullarında müxtəlif əvəzedicilər və qatqı maddələrindən istifadə olunur".

Asim Vəliyev vurğulayıb ki, məhsulların tərkibində emulqatorlar (bir-biriylə qarışmayan mayeləri (məsələn, yağ və su) stabil bir şəkildə birləşdirən, emulsiya yaradan səthi-aktiv maddələrdir-red.) da var:

"Etiket məlumatlarına nəzər salsaq, ən çox istifadə edilən emulqatorlardan birinin soya lesitini olduğunu görərik. Bu maddə soya və ya günəbaxan mənşəli ola bilər. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, idxal olunan soya lesitinlərinin bir qismi genetik modifikasiya olunmuş orqanizmlərdən əldə edilə bilər ki, bu da potensial risk yaradır. Bu baxımdan, istehlakçı olaraq bunlara diqqət etmək lazımdır. Eyni zamanda, təbii vanil əvəzinə müxtəlif aromalar və sintetik vanilin istifadə edilməsi hallarına da rast gəlinir. Məhsula dad və ətir vermək üçün müxtəlif qatqı maddələrindən istifadə olunur. Xüsusilə ağ şokoladlarda şəkərin miqdarı daha yüksək olur".

Qida məsələləri üzrə ekspert qeyd edib ki, istehlakçılara məhsul alarkən mütləq etiket məlumatlarını oxusunlar:

"Kakaonun faizinə diqqət etsinlər. Eyni zamanda, tərkibdə istifadə olunan bitki mənşəli yağ, hidrogenləşdirilmiş yoxsa palma yağı olmasına diqqət yetirsinlər. Şəkərin miqdarı da mühüm göstəricidir. Tərkib siyahısında şəkərin ilk sıralarda, yoxsa arxa planda olmasına baxsınlar. Çünki bu, məhsulda onun miqdarının yüksək olduğunu göstərir. Tərkib maddələri miqdarına görə ardıcıllıqla qeyd olunur".

Asim Vəliyev bildirib ki, Avropa ölkələrində etiketləmə qaydalarına ciddi riayət olunur.

"Həqiqi şokoladda kakaonun faizi yüksək olur, təbii yağlardan istifadə edilir və şəkərin miqdarı yüksək deyil. Bu kimi detalları məhz etiket üzərində görmək mümkündür. Orada faiz göstəriciləri açıq şəkildə qeyd edilməlidir. Düzdür, Avropa ölkələrində etiketləmə qaydalarına ciddi şəkildə riayət olunur. Yəni məhsulun üzərində göstərilən qatqılar və maddələr həqiqətən də tərkibində mövcud olur. Lakin yerli bazarda bəzən aldadıcı hallara rast gəlinir. Belə ki, eyni etiket məlumatlarının bir neçə fərqli şokolad növünün üzərinə şablon kimi köçürüldüyü hallarla qarşılaşmaq mümkündür. Bu da göstərir ki, bəzi istehsalçılar istehlakçıları yanıltmağa çalışa bilirlər".

Ekspertin sözlərinə görə, əvəzedicilər və qatqılar dadı əvəz edir və aroma verir, amma dadı elə olmur:

"Ümumiyyətlə, kakao tərkibli məhsullarda kakao komponentlərinin ümumi payı təxminən 25–30 faiz təşkil etməlidir. Amma satışda olan bütün şokoladlarda bunun olması sual altındadır. Bəzi hallarda süd əvəzinə süd tozundan istifadə olunur. Bu isə məhsulun qida dəyərini artırmır, sadəcə dadı və aroma verir. Eyni şəkildə vanil də əlavə olunur. Bunlar sadəcə dadı əvəz edir və aroma verir. Ətri ala bilirsiniz, amma dadı o deyil".