Azərbaycanda kərə yağı bazarı uzun müddətdir müzakirə mövzusudur.

Qiymətindən asılı olmayaraq, istər bahalı, istərsə də ucuz məhsulların keyfiyyəti ilə bağlı şübhələr yaranır. Bazardakı yağların böyük bir hissəsinin real tərkibinin göstəriciləri əks etdirmədiyi deyilir. Bu xüsusda İran istehsalı yağlarla bağlı iddialar diqqət çəkir.

Bildirilir ki, bəzi iş adamları ölkəyə gətirilən məhsulların tərkibini dəyişdirərək keyfiyyətsiz məhsul satırlar. Məsələn, İran bazarında ən ucuz kərə yağının kiloqramı təxminən 6-7 dollar, yəni təxminən 11-12 manatdır. O halda sual yaranır ki, gömrük rüsumu, logistika, daşınma və vergi xərcləri olduğu halda həmin yağ Azərbaycanda necə 13-14 manata satışa çıxarıla bilər?

İddialara görə, ölkəyə daxil olan saf yağın bir kiloqramından burada müxtəlif qatqılar əlavə etməklə bir neçə kilo məhsul hazırlanır. Bu isə həm keyfiyyətə ciddi təsir göstərir, həm də istehlakçı hüquqlarının pozulması kimi qiymətləndirilir.

Mövzu ilə bağlı “Cümhuriyət”-ə açıqlamasında iqtisadçı-eksperti Vahid Məhərrəmli bildirib ki, ölkədə standarta cavab verən yağ tapmaq mümkün deyil.

Onun sözlərinə görə, bu sahəyə ciddi nəzarət yoxdur:

“Yağların necə saxtalaşdırıldığı, necə qarışdırıldığı və bunu hansı şirkətlərin etdiyi barədə bir söz demək çətindir. Çünki bunun üçün əlimizdə sübut, laboratoriya analizi olmalıdır. Yalnız həmin analizlərə əsasən hansı kərə yağının standarta cavab vermədiyini deyə bilərik. Onunla razıyam ki, ölkədə standartlara uyğun kərə yağı tapmaq mümkün deyil.

Bu da sahədə problemlərin olması ilə bağlıdır. Yəni nəzarət demək olar ki, başlı başına buraxılıb. İndi adi vətəndaş laboratoriyaya müraciət etsə belə, yağın tərkibinin tam düzgün analiz ediləcəyinə əmin deyil. Çünki artıq yalnız bitki yağları qarışdırmırlar. Son vaxtlar heyvanın iç piyi də kərə yağına qarışdırılır. Təxminən 30 faiz kərə yağı, 70 faiz isə iç piyindən ibarət qarışıq hazırlanır.

Əldə olunan qatqı heyvan mənşəli olduğu üçün onu ayırıb tam standartdankənar olduğunu müəyyənləşdirmək də çətinləşir. Son vaxtlar işbazlar artıq Bakı şəhərində belə qəssablardan heyvanın iç piyini kiloqramı 2 manata alaraq, bu işlə ciddi şəkildə məşğul olurlar”.

Vahid Məhərrəmli qeyd edib ki, əgər ölkə olaraq öz tələbatımızı tam ödəmək və keyfiyyətli süd məhsulları istehsal etmək istəyiriksə, ilkin olaraq süd istehsalını artırmalı, daxili bazarı məhz öz məhsullarımızla təmin etməliyik:

“Halbuki əslində Azərbaycanda keyfiyyətli, təmiz kərə yağı istehsal etmək mümkündür. Bunun üçün süd istehsalını minimum 2 dəfə artırmaq lazımdır. Çünki həm kərə yağına, həm keyfiyyətli pendirə, həm də içməli südə olan tələbatı ödəmək üçün daxili istehsal güclənməlidir.

Bunun üçün yem istehsalını da artmalıyıq. Yəni bir kiloqram kərə yağı istehsal etmək üçün orta hesabla 23 litr süddən istifadə olunur. Bu rəqəm südün yağlılıq faizindən asılı olaraq dəyişir, yəni yağlılıq yüksəkdirsə daha az, aşağıdırsa, daha çox süd tələb olunur. Bəzi ekspertlər peyda olub ki, 22, 25 və 30 litr süddən istifadə olunmasının səbəbini anlamırlar. Burada yağlılıq əsasdır.

Bu göstəricini anlamadan müxtəlif rəqəmlər səsləndirirlər. İndi bazarlardakı bu vəziyyət yalnız Azərbaycanla məhdudlaşmır. Postsovet ölkələrinin əksəriyyətində oxşar mənzərə müşahidə olunur. Mən Qazaxıstanı bu siyahıda istisna hesab edirəm. Çünki həmin ölkə süd məhsullarının daxili istehsalını artırmağa və kərə yağına olan tələbatını əsasən özü ödəməyə çalışır”.

İqtisadçı əlavə edib ki, Azərbaycan adambaşına kərə yağı istehlakı üzrə regionda ən yüksək göstəricilərə malikdir:

“Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan adambaşına daha çox kərə yağı istehlak edən ölkələrdəndir. Bunun da tarixi səbəbləri var. Dədə-babadan ölkəmizdə heyvandarlıq inkişaf edib, nehrə yağından istifadə olunub. Bu gün də kərə yağının istifadəsi bir ənənə kimi davam edir. Lakin əsas problem keyfiyyətdədir. Kərə yağının keyfiyyətində problem var.

Bunu şəxsi təcrübəmdə də hiss etmişəm. Bir müddət Türkiyədən gətirilən yağlardan istifadə etdim, amma nəticədən razı qalmadım. Daha sonra İran istehsalı olan yağları sınadım. Kərə yağını iyi ilə müəyyən edirdim. Amma sonradan başa düşdüm ki, təkcə qoxu əsas deyil. Burada başqa problemlər də var.

Azərbaycanda onsuz da kərə yağı bahadır. Özümə söz vermişəm ki, daha almayacağam. Çünki sonuncu dəfə alanda hiss etdim ki, neft qoxusu gəlir. Neft yağını da qatırlar. Onu da deyim ki, neftdən də yağ alırlar, onu da qatırlar. Çox təəssüf ki, Azərbaycanda saf və keyfiyyətli kərə yağı tapmaq hələ mümkün deyil”.

Vahid Məhərrəmli vurğulayıb ki, istehsalçılar müştəri qazanmaq üçün ilkin mərhələdə daha keyfiyyətli məhsul təqdim edirlər və sonradan mənfəəti artırmaq məqsədilə tərkibi dəyişdirirlər:

“Əvvəlcə bazara daxil olmaq və müştəri toplamaq üçün şirkətlər təmiz kərə yağı buraxırlar. İstehlakçı məhsulla tanış olur, məmnun qalır və alıcı sayı artır. Lakin müəyyən müddət keçdikdən sonra bu yağların tərkibinə müxtəlif qatqılar əlavə etməyə başlayırlar. Yəni əvvəl nisbətən keyfiyyətli istehsal edilir, müştəri formalaşandan sonra isə daha çox qazanc əldə etmək məqsədilə yağın tərkibi dəyişdirilir.

Hazırda Azərbaycanda kərə yağına bitki yağları qatırlar. Xaricdən gətirilən bitki yağlarından istifadə olunur. Marqarin də qatılır, çünki spesifik qoxusu yoxdur və adi istehlakçı üçün hiss etmək çox çətindir. O qədər həssas olmalısan ki, onun qoxusunu hiss edəsən. Əvvəllər palma yağı da qatırdılar.

Palma yağının müxtəlif sortları var, növləri yox, sortları. Eləsi var ki, yüksək keyfiyyətlidir və Avropa ölkələrində istehlak edilir, lakin texniki məqsədlə nəzərdə tutulanlar da var. Təəssüf ki, bizə çox vaxt məhz texniki istifadə üçün olan, keyfiyyətsiz sortlar gətirilir. Çalışırlar ucuz alıb, baha satsınlar”.

Ekspertə görə, keyfiyyətsiz tərkibli yağlar təkcə istehlakçı hüquqlarının pozulması deyil, həm də sağlamlıq üçün real təhlükədir:

“Bu isə həm istehlakçının aldadılması, həm də sağlamlıq üçün birbaşa təhlükə deməkdir. Ucuz alıb, baha satmaq məqsədi ilə görülən bu addımların nəticəsində xəstəliklər artır.

Şəkər, ürək-damar problemləri, xərçəng və digər xəstəliklərin geniş yayılması qidanın keyfiyyəti ilə birbaşa bağlıdır. Bizdə bir kəmfürsətlilik var, yəni istəyirlər ki, daha çox qazansınlar.

Halbuki insan gərək halal yolla pul qazansın. Saxta məhsul istehsal edib onu baha satmaqla daha çox qazanmaq olmaz. Övladlarımızı da elə yetişdirməliyik ki, halal qazancın dəyərini bilsinlər”.