İranın Azərbaycana münasibəti niyə dəyişdi? - TƏHLİL
Tarix: 20-02-2015, 10:48 | Çap et
İranla Azərbaycan arasında sabit iqtisadi-siyasi əməkdaşlıq olsa da, iki ölkənin münasibətlərində sərinlik müşahidə olunurdu. İranın Ermənistanı dəstəkləməsi Bakını qane etmirdi, Tehran isə Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin inkişafından narahat idi.
2012-ci ilin ortalarında iki ölkə arasında münasibətlərdə gərginlik pik nöqtəyə çatmışdı. Həmin vaxt ABŞ-ın İrana hərbi müdaxilə planları gündəmdə idi və Azərbaycan ərazisindən İrana hücum üçün istifadə ediləcəyi barədə məlumatlar yayılmışdı. Azərbaycan rəsmi şəkildə bu məlumatları təkzib edir, İsraillə hərbi sahədə əməkdaşlığını Ermənistanla müharibə şəraitində olması ilə əlaqələndirirdi.
Amma son iki il ərzində İranla Azərbaycanın münasibətləri müsbət mənada inkişaf edir və Tehran əlaqələrin yaxşılaşmasına xüsusi səy göstərir. İslam Respublikasının xarici siyasət idarəsinin rəhbəri Məhəmməd Cavad Zərifin son bəyanatında qeyd olunur ki, Tehran Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllinə tərəfdardır və hətta lazım gələrsə, münaqişənin həllində vasitəçi qismində iştirak edə bilər.
İranın Azərbaycanla münasibətlərinin yaxşılaşması birincisi, ümumi geosiyasi vəziyyətin dəyişməsi ilə bağlıdır. 2012-ci ilin sonlarından etibarən Amerika İrana və Suriyaya qarşı təzyiqləri dayandırdı və Tehrana qarşı tətbiq olunan sanksiyaları müvəqqəti də olsa, ləğv etdi. Bundan sonra, Ukraynadakı böhran başladı və ardınca sanksiyalar Rusiyaya qarşı yönəldi. Neftin qiymətinin düşməsindən narahat olan Kreml dərhal İranın regiondakı rəqibi sayılan Səudiyyə Ərəbistanı ilə münasibətləri yaxşılaşdırmağa başladı. Rusiyanın sünnilərə yönəlməsi Tehranın xarici siyasi prioritetlərinə bəzi düzəlişər olunmasına vadar edirdi.
Artıq Rusiya Yaxın Şərqdə İrana – ümumiyyətlə “şiə oxu”na dəstək göstərə bilmirdi. Buna birincisi, onun Ukrayna böhranı ilə bağlı düşdüyü geosiyasi vəziyyət, maliyyə resurslarının azalması və məcburiyyətdən sünnilərlə yaxınlaşması imkan vermirdi. Yeri gəlmişkən, qeyd edək ki, Kreml sünni ərəb dövlətləri ilə yaxınlaşmağına Ankaranın vasitəçilik etməsinə də ümid bağlaya bilərdi. AKP hökümətinin ərəb şeyxlərilə uğurlu işbirliyi qurması barədə Moskva məlumatsız deyil.
İran isə, sanksiyalardan sonra iqdisadiyyatını dirçəltməli və maliyyə resurslarını artırmalı idi ki, birincisi, Yaxın Şərqdə regional mərkəz kimi gücünü saxlasın və nüvə proqramını başa çatdıra bilsin. Neftin qiymətinin düşməsi Hörmüz boğazı vasitəsilə neft ixrac edən İran üçün növbəti maneə oldu. Odur ki, Tehran qazın ixracı üçün ucuz və əlverişli marşrut axtarışına başladı.
Tehran çoxdandır Avropaya qazını ixrac etməyə çalışır və hələ 2010-cu ildə Suriya ərazisindən qaz ixrac kəmərinin çəkilməsi barədə razılıq əldə olunmuşdu. Lakin məlum inqilab İranın bu planının reallaşmasına imkan vermədi. Buna görə İranın qaz ixrac etmək üçün yeganə çıxış yolu Azərbaycanın müəllifi olduğu TANAP-a qoşulması idi. İrandan çəkilən qaz xəttinin Türkiyə ərazisində TANAP-a qoşulması mümkündür.
Rusiyanın Qara Dənizin dibi ilə Türkiyəyə keçirməyə planlaşdırdığı “Mavi axın”, yaxud “Türk axını” adlanan layihəyə İranın qoşulmamasının səbəbi birincisi, Moskvanın sünnilərlə işbirliyinə girmək istəməsi, ikincisi isə, Qərbin həmin layihəyə dəstək verməməsilə bağlıdır.
Beləliklə, İranın TANAP-a qoşulmaq istəyi Bakı-Tehran əlaqələrində yeni səhifə açdı. Tərəflər arasında kifayət qədər həlli vacib məsələlər var. Məsələn, Xəzərin statusu ilə bağlı Azərbaycan və İran arasında hələ ki, razılıq əldə olunmayıb. İranın TANAP-ın reallaşmasında maraqlı olması avtomatik Transxəzər kəmərinin çəkilişində maraqlı olması anlamına gəlir. Bu xəttin çəkilməsi üçün isə Xəzərin hüquqi statusunun həll edilməsi vacibdir. Əks halda Türkmənistanın bu layihəyə qoşulması sual altına düşür. Odur ki, Tehran Xəzərin statusu məsələsinə daha konstruktiv yanaşmalı olacaq.
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə gəlincə, İran iqtisadi maraqlarından irəli gələrək məcburdur ki, Azərbaycanın tələblərinə hansısa mənada qarşılıq versin. Eyni zamanda, regional münaqişənin həllinə cəlb olunması İranı bir növ beynəlxalq izolyasiyadan çıxaracaq və müsbət imicinin formalaşmasına yardımçı olacaq. Unutmaq olmaz ki, İran Ermənistana qarşı güclü təsir imkanlarına malikdir və bu vasitələrdən istifadə edərək, hansısa nəticə əldə edə bilər. Odur ki, Tehran bu üstünlüyündən yararlanaraq, regionda effektivliyini nümayiş etdirə və müəyyən nüfuz qazana bilər. Bununla Türkiyənin regiondakı təsirini belə, aşağı salması mümkündür. Teran bu yolda çox gecikib və Ankaranı qabaqlaması üçün tez bir zamanda effektiv yol tapmalıdır. Çünki, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yoluna Naxçıvanın da qoşulma planları Azərbaycanın nəqliyyat cəhətdən də İrandan asılılığını aradan qaldırır və Ermənistan istisna olmaqla bütün Cənubi Qafqaz möhkəm iqtisadi bağlarla Türkiyəyə bağlanır.
AzVision.az
|
|
|
|
|
|
|
|
Putin SSRİ-ni bərpa edə biləcəkmi?
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| • Türkiyədə baş verənlər... - ŞƏRH
Bu gün, 13:20 |
|
|
|
| • BU NƏDİ BELƏ: KOBİA-nın 38 minlik tenderini öz təlimçisi uddu - AY MAŞALLAH...
Bu gün, 13:12 |
|
|
|
| • Novella Cəfəroğludan Kamal Abdullaya ETİRAZ - Onun öz universitetində...
Bu gün, 13:00 |
|
|
|
| • Azərbaycanlı iş adamı satdığı şirkəti geri almaq üçün qohumu ilə saxta boşanma təşkil edib - TƏFƏRRÜAT
Bu gün, 12:58 |
|
|
|
| • Eldar Əzizov Dubay haqqında... - FOTOLAR
Bu gün, 12:51 |
|
|
|
| • Azərbaycanda ətin qiyməti yenidən bahalaşacaq - SƏBƏB BUDUR
Bu gün, 12:42 |
|
|
|
| • Türkiyə NATO-nu narahat edən hərbi təlimlər keçirdi... -İSRAİL MEDİASI
Bu gün, 12:38 |
|
|
|
| • “Azərbaycan Dəmir Yolları”nın saytı çökdü
Bu gün, 12:33 |
|
|
|
| • Əməkdar artist canlı yayımda GÖZ YAŞI TÖKDÜ - “Bunun üçün vaxt istəyirəm”
Bu gün, 12:24 |
|
|
|
| • Ermənistan atom elektrik stansiyasını ABŞ texnologiyası ilə dəyişdirir - KİV
Bu gün, 12:22 |
|
|
|
| • 25 illik şirkətin rəhbərliyi yenidən seçiləcək
Bu gün, 12:17 |
|
|
|
| • Bakı-Tiflis-Bakı marşrutu: Bir gündə 1000-dən çox bilet satılıb - HƏLƏ DƏ...
Bu gün, 12:14 |
|
|
|
| • Moskva Ermənistanın seçki mənzərəsini yenidən formalaşdırmağa çalışır - Təzyiq praqmatikdir
Bu gün, 12:10 |
|
|
|
| • AzTV “Və ya”ya görə Qəşəm Nəcəfzadəyə 2 min 700 manat ödəyəcək - TƏFƏRRÜAT
Bu gün, 12:01 |
|
|
|
| • "Getsin işləsin, əziyyət çəksin, o da evə pul gətirsin də..: Lox-zadam mən?.." - KƏRAMƏT
Bu gün, 11:52 |
|
|
|
| • Ermənistandan növbəti təxribat – Paşinyan yüz minlərlə azərbaycanlının qayıdış mövzusunu qapatdı
Bu gün, 11:50 |
|
|
|
| • “17 il sonra eyni hərbi hissədə idi, bu dəfə əlində qələm yox, silah vardı” - ANIM
Bu gün, 11:49 |
|
|
|
| • İrəvanda "Zelenski" gərginliyi – Ermənistan baş naziri Kremlin tənqidlərinə sərt reaksiya verdi
Bu gün, 11:46 |
|
|
|
| • Balakənin həbsdə olan icra başçısı ilə bağlı yeni qərar verildi - TƏFƏRRÜAT
Bu gün, 11:40 |
|
|
|
| • Cəsarətli siyasət - RƏY
Bu gün, 11:37 |
|
|
|
| • "Sədat Quliyev və adamları ailəmi öldürməklə hədələyirlər" – Asif Bayramov
Bu gün, 11:34 |
|
|
|
| • "Bir az da belə davam etsə, özümüz epidemiya mənbəyinə çevriləcəyik" - Naxçıvanda 120-yə yaxın əməkdaş gigiyenik problemlə üzləşib
Bu gün, 11:28 |
|
|
|
| • Hakim Elnur Nuriyevin əyilən HÖKMÜ: Cənab Prezident, iki dələduzu o XİLAS etdi... - NARAZILIQ VAR...
Bu gün, 11:25 |
|
|
|
| • “Uşaqlarımız Şəhidlər Xiyabanında yatanlardır... Necə yəni, uşaqpulu versəniz, onun atası işləməyəcək?”
Bu gün, 11:21 |
|
|
|
| • Naxçıvanın keçmiş naziri BÜDCƏ PULLARI İLƏ ÖLKƏDƏN QAÇIB - ŞOK FAKTLAR
Bu gün, 11:10 |
|
|
|
| • "Bank ötürmə etməkdən heç bir əsas olmadan imtina edir..." - GİLEY
Bu gün, 10:50 |
|
|
|
| • Qiymətlərin nəyə əsasən müəyyənləşdirildiyi araşdırılmalıdır - ÇAĞIRIŞ
Bu gün, 10:37 |
|
|
|
| • “44 günlük müharibədən sonra oruc tutdum, bir həftə nə çörək yedim, nə su içdim” - Paşinyan
Bu gün, 10:35 |
|
|
|
| • “Level Leasing” şirkətinin səhmdarları toplanır
Bu gün, 10:33 |
|
|
|
| • Böyük böhran qapıda: - Əgər avqusta qədər açılmasa...
Bu gün, 10:31 |
|
|
|
| • “Xətai Təchizat” ASC 2025-ci ili zərərlə başa vurub
Bu gün, 10:25 |
|
|
|
| • AZAL Naxçıvan reyslərini yenidən bərpa edib - DİQQƏT!
Bu gün, 10:21 |
|
|
|
| • Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsi mülki nüvə elektrik stansiyalarına hücumları qanuniləşdirib - Tabu pozulub
Bu gün, 10:19 |
|
|
|
| • "Dəli Kür" -ə qarşı Kreml - TƏFƏRRÜAT
Bu gün, 10:17 |
|
|
|
| • “Qarabağ”a Elvinə görə təklif gəldi – Milyonlar müzakirə olunur
Bu gün, 10:12 |
|
|
|
| • Müğənnilərin WUF13-də iştirak etməməsi qınandı, Elnarə Abdullayeva cavab verdi: - “Telefondan başım çıxmır, qeydiyyat bilirəm mən?”
Bu gün, 10:04 |
|
|
|
| • Quba sakini icra hakimiyyətinin HƏDƏFİNDƏ - NARAZILIQ VAR...
Bu gün, 10:02 |
|
|
|
| • Kişi toydan qayıdan arvadını marketdə döydü: - “O, yanında dayanan tanımadığı şəxslə danışırdı”
Bu gün, 09:53 |
|
|
|
| • DTX-nin ekstradisiya etdiyi telekommunikasiya cinayətkarının CƏZASI BƏLLİ OLDU
Bu gün, 09:51 |
|
|
|
| • Paşinyan Ermənistan üçün Rusiya qazının qiymətinin artırılmasını istisna edib - KİV
Bu gün, 09:49 |
|
|
|
| • “Kəpəz Hospital”ın əməkdaşı 50 min manatlıq tibbi ləvazimat oğurladı - TƏFƏRRÜAT
Bu gün, 09:46 |
|
|
|
| • Ermənistanın Avrasiya İttifaqından çıxıb-çıxmayacağı onun öz işidir - Paşinyan
Bu gün, 09:39 |
|
|
|
| • İki müharibə Azərbaycanda tikinti bazarını “VURDU” - BELƏ DAVAM EDƏRSƏ...
Bu gün, 08:53 |
|
|
|
| • WUF13: Bakıda dəhşətli tıxac gözlənilirdi, ancaq... - ŞƏRH
Bu gün, 08:51 |
|
|
|
| • Azərbaycanlılarla bağlı qərar Gürcüstanı çətinə saldı: - Bakıdan sərhəd xahişinin əsl SƏBƏBİ
Bu gün, 08:50 |
|
|
|
| • Biri deyir KİŞİ MAAŞI yetərlidir, o biri də deyir ARVAD otursun evində... - Əcəb epoxaya düşmüşük...
Bu gün, 08:36 |
|
|
|
| • Sayğaca yüklənən pul QEYBƏ ÇƏKİLİR - GİLEY
Bu gün, 08:28 |
|
|
|
| • “Müasir dövrdə informasiya mühiti və sosial çağırışlar fonunda gənclər arasında mənəvi dəyərlər” mövzusunda tədbir keçirilib - FOTOLAR
Bu gün, 08:19 |
|
|
|
| • SOCAR-da KORRUPSİYA EHTİMALI: Ehtimal Abdullayev işin harasındadır? - NƏ BAŞ VERİR?
Bu gün, 08:14 |
|
|
|
| • Türkiyə siyasətində HÜQUQİ REDAKTƏ - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 07:59 |
|
|
|
|
