İranın Türkiyədəki gizli fəaliyyəti, altı səbəb - İNCƏLƏMƏ...
Tarix: 30-12-2022, 10:32 | Çap et
Türkiyə ali kəşfiyyat orqanı olan Milli İstihbarat Təşkilatının (MİT) başçılığı ilə keçirilən əməliyyatlarda İranın Vanda 5 casusu tutularaq istintaqa təhvil verilib.
İranın Türkiyə ərazisini kəşfiyyat poliqonu kimi görməsinin səbəblərini və hədəflərini analiz edərkən bir neçə istiqaməti canlandıra bilərik.
1. İranın xarici siyasətindəki siyasi islamın radikal şiəlik xətti ana məzmundur və Tehran hər vəchlə qonşu ölkələrdə, Yaxın Şərqdə genişlənən ambisiyalarında hədəflərə çatmaq vasitəsi kimi həmin ideologiyanı yayır. Bu mənada İranın Türkiyədəki kəşfiyyat fəaliyyəti son illərin məhsulu deyil, bu kök 1990-cı illərə qədər gedib çıxır.
Türkiyə dünyəvi ölkə olmasına baxmayaraq, müsəlman dünyasını parçalamağa qarşı oxları neytrallaşdırmaqdan ötrü İslamın vahid birləşdirici ideallarını təkmilləşdirərək onu siyasətə gətirir. İranın sabitliyi poza biləcək davranışları Ankaranı, Türkiyənin “Ərəb baharı”nın müsəlman dünyasında yaratdığı çaşqınlıq fonunda birləşdirici dini ideyalarla çıxışı Tehranı qıcıqlandırır.
Qarşılıqlı etirazlar və toqquşan maraqlar Türkiyə ilə İranı nüfuz uğrunda uzunmüddətli rəqabətə kökləyir. İki ölkənin böyük ticarət həcmi və perspektiv üçün zəngin imkanları olsa da, münasibətlərin ümumi xarakteri qarşılıqlı şübhə və rəqabət əsasında müəyyən edilib.
İranın xüsusi xidmət orqanlarının qayəsi Türkiyədəki sekulyar təsisatı zəiflətmək, siyasi şiəliyə əsaslanan hərəkatı gücləndirmək məqsədi daşıyır, hərçənd ki, Tehran hədəflərinə çatmaqda aciz görünür.
2. Tehranın qlobal arenadakı molla rejiminə müxalif iranlıları təqib etmək, onları qaçırmaq planını işə salması Türkiyəyə də təsirsiz ötüşmür. İranın hədəflərinin siyahısında Ankaranın təhlükəsizliyinə zəmanət verdiyi iranlıları oğurlayıb Tehran rejiminin cəbr aləti qarşısında cəzalandırılması ayrıca bir məzmun kimi keçir.
3. Türkiyənin İsraillə yaxınlaşması bu iki ölkənin “Ərəb açılımı” fonunda da proqressiv nəticələr qazandırır, bununla paralel olaraq həm Ankara, həm də Təl-Əviv Cənubi Qafqazdakı mövqelərini bərkidir. İranın regional sülh nizamını dəyişmək ambisiyaları ilə təhdidlər yağdırması həm İsrail, həm Türkiyə, həm də Azərbaycanı qayğılandırır.
İran casuslarının Türkiyədə ələ keçirilmələri tendensiyası Ankara və Tehran arasında Cənubi Qafqaz uğrunda rəqabətinin qızışmasının son əlaməti kimi də başa düşülür. Çünki Ankara Qarabağ müharibəsinin yekununda Cənubi Qafqazda genişlənən siyasətə sahiblənir. İran Türkiyə daxilində çaşqınlıq yaratmaq, Ankaranın Cənubi Qafqazdakı siyasi, hərbi-strateji maraqlarına zərbə vurmaq üçün kəşfiyyat alətlərindən istifadə edir.
4. Türkiyə və İran həm Fələstin məsələsində, həm Suriya və İraqda toqquşan maraqlara sahibdir, hərçənd ki, hər iki ölkənin rəsmi mövqeyində Fələstinə dəstək bəyanatları var.
5. İranın kəşfiyyat planları sırasında israilli diplomatların öldürülməsi, onların qaçırılması ssenariləri yer almaqdadır, Tehran bu missiyanı Türkiyədəki israillilərə qarşı da oxa çevirməkdə maraqlıdır. Bununla da İslam Respublikası Türkiyənin etibarını sarsıtmaq, onun təhlükəsizliyə qarantiya verə bilən ölkə olmaması təəssüratını yaratmağı hədəfləyir.
6. Türkiyə ilə İran arasındakı gərginliyin altıncı istiqamətini, daha çox iqtisadi məsələlərlə əlaqələndirmək olar.
Türkiyə Cənub Qaz Dəhlizi, Rusiya ilə enerji layihələri vasitəsilə, Türkmənistan qazının Avropaya ixracı ehtimallarında tutduğu mövqe ilə, iqtisadi parametrlər üzrə Tehranın regiondakı profilini aşağı sala biləcək strateji potensiallarını çoxaldır.
Altıncı bənddən bir yarımbənd də çıxarmaq olar, belə ki, Türkiyə Qərb ölkələrinin İrana qarşı total sanksiyalarını özünün iqtisadi səmərəsi üçün hesablayır.
Türkiyə İrana qarşı ağırlaşan embarqolar səbəbi ilə bu ölkədən aldığı qazın qiymətini aşağı salmağa çalışır və Tehran satış üçün münbit ölkəni əldən buraxmamaq üçün ixrac qiymətində ucuzlaşmaya getmək məcburiyyəti ilə qarşılaşır.
Tehranın Ankaraya qarşı kəşfiyyat diapazonu Türkiyəni İranın iqtisadi rıçaqlarından istifadədə davamlı olması üçün təzyiq kimi də şərh edilə bilər.
Türkiyə ilə İran aralarındakı rəqabətli mühiti, ikitərəfli münasibətlərdə sürətlə daralan ticarət əlaqələrini kompensasiya etməklə nisbətən yaxşılaşdıra bilərlər.
Lakin bu, strateji rəqabətin dostluqla əvəzlənməsi üçün əsas ola bilməz, ona görə də İranla Türkiyənin nüfuz savaşı Yaxın Şərqdə, Cənubi Qafqazda daha da qabarıqlaşacaq.
Ankara təkcə ölkə daxilində deyil, Yaxın Şərqdə də İranın agentura şəbəkəsi ilə üz-üzə gəlir, lakin MİT-in üstün zəkası, İsrail kəşfiyyatı ilə koordinasiya Tehranı məqsədinə çatmağa qoymur.
Aqşin Kərimov - DİA.AZ
|
|
|
|
|
|
|
|
Putin SSRİ-ni bərpa edə biləcəkmi?
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| • Avropa Parlamenti ilə münasibətlər dayanır, Avropa ilə əməkdaşlıq güclənir... - NƏ BAŞ VERİR?
Bu gün, 07:35 |
|
|
|
| • ABŞ-nin addımı hücum yox, psixoloji təzyiqdir - Tural Abbaslı BELƏ DEYİR...
Bu gün, 07:33 |
|
|
|
| • “Xoş xəbəri eşidəndə namaz üstdə idim, qonaqlıq verəcəm” - Prezidentin mükafatlandırdığı 86 yaşlı xalq artisti
Bu gün, 07:31 |
|
|
|
| • Su ehtiyatlarımız TÜKƏNİRMİ? - AKTUAL
Bu gün, 07:27 |
|
|
|
| • “Rusiya Paşinyana açıq xəbər verir ki, qarşıdakı ay həlledici olacaq” - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 07:25 |
|
|
|
| • Akif İslamzadə xəstəxanaya yerləşdirildi - AÇIQLAMA
Bu gün, 07:21 |
|
|
|
| • Enerji böhranı Aİ-nin gözlərini açdı - Dmitriyev
Bu gün, 07:18 |
|
|
|
| • Putin yaratdığı sistem üzərində nəzarəti itirir - "Ekonomist"
Bu gün, 07:17 |
|
|
|
| • Partlayışda əri ölən qadın “Azəriqaz”ı məhkəməyə verib təzminat aldı - TƏFƏRRÜAT
Bu gün, 07:14 |
|
|
|
| • Azərbaycanda suyun qiyməti artır? – Anons verildi
Bu gün, 07:12 |
|
|
|
| • Qazaxda Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş tədbir keçirilib - ANIM
Bu gün, 07:06 |
|
|
|
| • Dəmir Yolları idarəsi 161ailəni evsiz qoyub... - "Söküntü zamanı isə..."
Bu gün, 07:03 |
|
|
|
| • Bu kənddə Vasif Talıbovun, Ramiz Mehdiyevin torpaq sahələri var... - İLGİNC FAKTLAR
Bu gün, 06:49 |
|
|
|
| • “Trendyol Plus” Azərbaycanda: 10 ödənişsiz çatdırılma və xüsusi endirimlər - DİQQƏT
Bu gün, 06:44 |
|
|
|
| • İran zənginləşdirilmiş uranı ABŞ-yə verməyə hazırdır - Tramp belə deyir...
Bu gün, 06:39 |
|
|
|
| • "Vətəndaşlara bu qədər hörmətsizlik etmək üçün hardan güc alırsınız?!" - ETİRAZ VAR!
Bu gün, 06:31 |
|
|
|
| • Azərbaycan türkləri keçmişlərinin böyüklüyünü və gələcəkdəki potensiallarını səssiz bir vüqarla daşıyırlar - İngilis diplomatı Ceyms Brays
Bu gün, 06:20 |
|
|
|
| • Samux sakini HAQQ-ƏDALƏT istəyir - MÜRACİƏT
Bu gün, 06:15 |
|
|
|
| • Azərbaycan məhəlləsinə DÜŞMƏN MÜNASİBƏT - BUNUN BAŞQA ADI YOXDUR...
Bu gün, 06:10 |
|
|
|
| • "Bu hədəfə necə nail olmaq mümkün olacaq?!" - partiya sədri
Bu gün, 06:02 |
|
|
|
| • Ukrayna Xəzər dənizində rus gəmisini vurduğunu deyir - KİV
Bu gün, 05:45 |
|
|
|
| • Ölkənin ən qədim bankı da etibarsızdır - NARAZILIQ VAR...
Bu gün, 05:37 |
|
|
|
| • Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının aktyoru təltif olundu - FOTO
Dünən, 17:26 |
|
|
|
| • Ləğv edilən qurumların rəhbərləri kimdir? - MARAQLI FAKTLAR
Dünən, 17:15 |
|
|
|
| • Bakıda bu problem hamını narahat edir: - Həyatı çətinləşdirən dərd
Dünən, 17:10 |
|
|
|
| • "MSDIS Holding"də böhran: - Vergi borcu 20 milyon manata çatır
Dünən, 17:06 |
|
|
|
| • Naibə Allahverdiyevadan mükafatlandırılmasına reaksiya: - “Allahın izni ilə, bir gün Prezident təqaüdü də alaram”
Dünən, 17:01 |
|
|
|
| • Bakıda ictimai nəqliyyatın idarə edilməsində yeni mərhələ başlayır - RƏY
Dünən, 16:54 |
|
|
|
| • Neft anbarlarında 45 günlük ehtiyat qalıb - dünya iflic ola bilər
Dünən, 16:50 |
|
|
|
| • Mətbuat konfransında Qarabağla bağlı təxribatçı vəd verdi - QAŞINIR...
Dünən, 16:45 |
|
|
|
| • Gender bərabərliyinin təmini məqsədilə əməkhaqqına dair yeni tələb müəyyənləşib - DİQQƏT
Dünən, 16:33 |
|
|
|
| • "Deyirdi ki, bu mismarla onun gözünü çıxaracam" - Məhkəmə işi
Dünən, 16:27 |
|
|
|
| • Yaxın saatlarda İran və ABŞ arasında razılaşma əldə oluna bilər - “Əl-Ərəbiyyə” telekanalı
Dünən, 16:24 |
|
|
|
| • Bir qrup incəsənət xadiminə Prezident mükafatı verilib - SƏRƏNCAM
Dünən, 16:15 |
|
|
|
| • Mədəniyyət xadimlərinə Prezidentinin fərdi təqaüdü verilib - SƏRƏNCAM
Dünən, 16:10 |
|
|
|
| • "Bakı Metropoliteni", "BakuBus" və "Bakı Taksi Xidməti" birləşdirilib - FƏRMAN
Dünən, 16:07 |
|
|
|
| • Xadimə ilə dava edən məktəb direktoru CƏZALANDIRILDI - TƏFƏRRÜAT
Dünən, 16:01 |
|
|
|
| • “Azərlotereya”nın media təlimi, yoxsa emosional PR? - BU NƏDİ BELƏ?
Dünən, 15:59 |
|
|
|
| • Qurban Qurbanovun yeni biznesi
Dünən, 15:56 |
|
|
|
| • İrəvandakı sammitdən İran niyə narahat olub?
Dünən, 15:37 |
|
|
|
| • Mahir Abbaszadənin bu il 2,3 milyon, son 3 ildə isə 7 milyon ayırdığı Yasin Dadaşov kimdir? - CƏDVƏL
Dünən, 15:35 |
|
|
|
| • “PAŞA-K” dərman şirkətindən ŞİKAYƏT - “Ailəmizi ölümlə hədələyirlər, həyatımız təhlükədədir”
Dünən, 15:26 |
|
|
|
| • Pezeşkian Müctəba Xamenei ilə görüşüb - AÇIQLAMA
Dünən, 15:24 |
|
|
|
| • “Yaxşılıq edib çəkirsənsə, demək niyyətin başqadır” – Əməkdar artist
Dünən, 15:03 |
|
|
|
| • Makronun Ermənistan üçün nələr etdiyini mayın 28-də görəcəksiniz - Paşinyan
Dünən, 15:01 |
|
|
|
| • "Pulsuz olan yerlər indi ödənişlidir, alternativ isə yoxdur" - ETİRAZ!
Dünən, 14:54 |
|
|
|
| • Misir Mərdanovdan Emin Əmrullayevin sözlərinə REAKSİYA
Dünən, 14:50 |
|
|
|
| • “Ekol Mühəndislik Xidmətləri” şirkətinin maşınları satılır – Qiymətlər 3600 manatdan başlayır
Dünən, 14:48 |
|
|
|
| • Ukrayna məsələsində Rusiyaya müttəfiq deyilik - Paşinyan
Dünən, 14:44 |
|
|
|
| • "Yeni Nəsil", "Nur" və "Reo-Med" Tibb Mərkəzi borca düşüb - FOTO
Dünən, 14:42 |
|
|
|
|
