Paytaxt sakinlərinə paylanan növbəti bildiriş qaz təchizatı sahəsindəki köhnə sualları yenidən gündəmə gətirib. Qazın kəsiləcəyi ilə hədələnən vətəndaşlar çıxılmaz vəziyyətdə qalıb. Son günlər Bakı şəhərinin müxtəlif rayonlarında sakinlərin qapılarına və poçt qutularına “Bakı Regional Qaz İstismar İdarəsi” adından xəbərdarlıq bildirişləri buraxılmağa başlanıb. İlkin baxışdan tamamilə rəsmi dövlət sənədini xatırladan bu kağız parçası, əslində, vətəndaşlar arasında ciddi təşviş və narahatlıq yaradan məqamlarla zəngindir. Sosial şəbəkələrdə və sakinlərin müraciətlərində paylaşılan fotoda həmin bildirişin məzmunu və vətəndaşlara qarşı yönəlmiş kəskin ultimatum açıq şəkildə görünür.
Bildirişdə qeyd olunur ki, istehlakçıların mülkiyyətində və ya istifadəsində olan tikinti obyektlərində qaz qurğularının, tüstü bacalarının, habelə havalandırma və havadəyişmə xətlərinin texniki təhlükəsizlik yoxlanışı aparılmalıdır. Bura qədər hər şey qanunauvğun və normal görünə bilər, çünki dəm qazı və bədbəxt hadisələrin qarşısının alınması üçün profilaktik tədbirlər vacibdir. Lakin sənədin davamındakı hədə-qorxu tonu və əlaqə vasitələri məsələnin mahiyyətini tamamilə dəyişir.
Sənədin sonunda rəsmi möhür yerinə yalnız belə bir qeyd yazılıb:
“Qaz paylayıcısının işçiləri mənzilinizə (yaşayış evinizə) buraxılmadıqda, müayinənin keçirilməsinə şərait yaradılmadıqda və ya müayinə keçirməsinə maneə törədildikdə qazın verilişi dayandırılacaqdır”.
Burada vətəndaşların haqlı suallar doğuran bir neçə əsas məqam var:
Birincisi, rəsmi dövlət qurumu və ya onun regional bölməsi vətəndaşla ünsiyyət və xidmət üçün hansısa mobil operatorun fərdi nömrəsini yeganə əlaqə vasitəsi kimi təqdim etməz. “Azəriqaz” İB-nin rəsmi çağrı mərkəzləri (104 və 185) və sabit şəbəkə nömrələri mövcud olduğu halda, vətəndaşların mobil nömrəyə yönləndirilməsi və “Mütləq əlaqə saxlayın” kimi əmr tonunda ifadələrin işlədilməsi bu sənədin arxasında dövlət təsisatının deyil, kommersiya maraqlarının dayandığına işarə edir. İkincisi, qaz təchizatının dayandırılması qanunvericiliklə tənzimlənən mürəkkəb bir prosedurdur. Özəl xidmət şirkətlərinin və ya adını rəsmi idarələrə bənzədərək vətəndaşda çaşqınlıq yaradan qurumların qapıya kağız yapışdırmaqla abonentlərin mavi yanacağını kəsmək səlahiyyəti yoxdur. Ölkədə qaz paylama şəbəkəsinə və onun dayandırılmasına birbaşa məsul olan yeganə qurum dövlət operatorudur. Bu cür xəbərdarlıqlar isə əksər hallarda vətəndaşları qorxudaraq onlara pullu “baca təmizləmə, “təmir” və ya “texniki baxış” xidmətlərini məcburi şəkildə qəbul etdirmək məqsədi güdür. Məsələ ilə bağlı ekspertlər bildirirlər ki, vətəndaşlar bu növ elanlara və mühəndis çağırışlarına qarşı son dərəcə diqqətli olmalıdırlar. Evə gələn şəxslərdən mütləq rəsmi xidməti vəsiqə tələb edilməli və fərdi mobil nömrələrlə edilən zənglərə əsasən heç bir ödəniş edilməməlidir.
Musavat.com olaraq aidiyyəti qurumların, xüsusilə “Azəriqaz” İB-nin və hüquq-mühafizə orqanlarının vətəndaşların adından sui-istifadə edən, onları hədələyən bu cür şübhəli fəaliyyətlər barəsində araşdırma aparmasını zəruri hesab edirik.
Fotoşəkildə əks olunan bu cür bildirişlərin və fəaliyyətlərin hüquqi əsasları, habelə vətəndaşların bu vəziyyətdə müraciət edə biləcəyi ünvanlar aşağıdakı kimidir:
- Bu cür bildirişlərin qanuni əsası varmı?
Xeyr, bu formada təqdim edilən bildirişlərin və hədələrin heç bir qanuni əsası yoxdur. Məsələnin hüquqi tərəfi qanunvericiliklə tamamilə fərqli tənzimlənir:
Azərbaycanda əhaliyə (məişət abonentlərinə) qaz paylanması və şəbəkənin idarə edilməsi birbaşa SOCAR “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinə məxsusdur. Özəl şirkətlərin və ya adını “istismar idarəsi” qoyan hansısa MMC-lərin abonentin qazını kəsmək, xəbərdarlıq etmək və ya onları cərimələmək kimi heç bir rəsmi, hüquqi səlahiyyəti yoxdur.
“Qaz təchizatı haqqında” Qanuna və Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi qaydalara əsasən, qazın verilişi yalnız qanunla müəyyən edilmiş hallarda (məsələn, borc olduqda, sızma aşkarlandıqda və s.) və yalnız qaz paylayıcısı “Azəriqaz” tərəfindən rəsmi bildiriş ən azı 3-5 iş günü öncədən verilməklə dayandırıla bilər. Fərdi şəxslərin mobil nömrə yazaraq “qazı kəsəcəyik” bildirməsi qanunsuzdur.
Azərbaycan Respublikasının İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında Qanununa əsasən, heç bir istehlakçıya onun razılığı olmadan məcburi xidmət (məsələn, pullu baca təmizlənməsi, məcburi aktlaşdırma) oluna bilməz.
Vətəndaş hara şikayət edə bilər?
Əgər qapınıza bu cür bildirişlər buraxılıbsa və ya özlərini bu idarənin əməkdaşı kimi təqdim edən şəxslər mənzilinizə gələrək təzyiq göstərirsə, dərhal Daxili İşlər Nazirliyinin 102 Çağrı Mərkəzinə məlumat verilməlidir. Əgər evinizə gələn şəxslər sizi hədələyir, qazı kəsəcəklərini deyir və ya məcburi pul tələb edirlərsə, bu hərəkət birbaşa dələduzluq və ya hədə-qorxu ilə tələb etmə tərkibli hüquqpozma sayıla bilər.
SOCAR “Azəriqaz” İB 104 və ya 185 Çağrı Mərkəzləri "Azəriqaz"ın qaynar xəttinə zəng edərək ünvanınızda “Bakı Regional Qaz İstismar İdarəsi” adından qanunsuz bildirişlərin paylandığını bildirin və həmin şəxslərin qurumla əlaqəsinin olub-olmadığını dəqiqləşdirin. Dövlət qurumu mütəmadi olaraq bu cür şəxslərin onlara aidiyyatı olmadığı barədə xəbərdarlıqlar yayır.
Energetika Nazirliyi yanında Enerji Məsələlərini Tənzimləmə Agentliyinin Qaynar xətt 974-ə də zəng edib bu barədə məlumat verə bilərsiniz. İstehlakçıların hüquqlarının qorunması və qaz təchizatı sahəsində yaranan qanunsuzluqlarla bağlı dövlət nəzarətini həyata keçirən əsas rəsmi orqandır. Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin qaynar xətt nömrəsi isə 195-1-dir. İstehlakçılara məcburi qaydada xidmət göstərilməsi, aldadılması və hüquqlarının pozulması faktları ilə bağlı bura şikayət ünvanlaya bilərsiniz.
Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov Musavat.com-a deyib ki, Azərbaycanda qaz sayğacından sonrakı məsələlər faktiki olaraq sahibsiz qalıb: “Ölkədə qaz partlayışlarının təhlilləri göstərir ki, bu sahədə ciddi problemlər yaşanmaqdadır. Birinci problem ondan ibarətdir ki, qaz təchizatçısı yalnız qaz sayğacına qədər olan hissəyə cavabdehlik daşıyır. Lakin istehlakçını sayğacdan sonrakı məsələlər maraqlandırır. Yəni, evinə qaz çəkdirən vətəndaşın qaz xəttini mənzilin daxilində hara yerləşdirmək və necə quraşdırmaq öz hüququ sayılır. Bu sahədə, yəni qaz sayğacından sonrakı məsələlərin taleyi tamamilə havada qalıb. Qaz partlayışlarının əksəriyyətində də məhz bu amil özünü büruzə verir. İnsanlar təsadüfi adamlara pullarını verirlər, həmin şəxslər də gəlib istədikləri kimi qaz xətlərini çəkir, hamamda və digər yerlərdə quraşdırma işləri aparırlar.
Bu gün vətəndaşların qapılarına qoyulan o təhdid mətnli bildirişlərlə sanki qaz təchizatçısı olan “Azəriqaz” bu yolla ara adamları ilə mübarizə aparır. Buyursunlar, özlərinin ixtisaslaşdırılmış qurumlarını yaratsınlar və sayğacdan sonrakı məsələlərdə də məsuliyyəti öz üzərlərinə götürsünlər. Hazırda "Azəriqaz"ın belə bir qurumu yoxdur. Ona görə də təsadüfi adamların mənzillərə çəkdiyi qaz xətlərində fəsadlar yaranır.
“Azəriqaz” mənzillər və hamam otaqları üçün öz standartlarını müəyyən edir, lakin həmin standartları yerinə yetirən rəsmi qurumları yoxdur və yaxud belə bir qurum yaratmaq istəmirlər. Nəticədə isə, təsadüfi adamların heç bir məsuliyyət daşımadan mənzillərə çəkdiyi qazlar sonradan pis nəticələrə və qəzalara yol açır”.
Eyyub Hüseynov deyib ki, “Azəriqaz” rəsmiləri müəyyən bildirişlər və xəbərdarlıqlar yaymaqla sanki bu işləri düzəltmək istədiklərini göstərirlər: “Əgər doğrudan da vəziyyəti düzəltmək istəyirlərsə, onda alternativ təklif irəli sürsünlər. Bildirsinlər ki, bizim belə bir ixtisaslaşmış qurumumuz var, qaz xətlərini onlar çəksinlər. Hətta həmin qurumların xüsusi lisenziyası da ola bilər. Qiymətlər də elə tənzimlənməlidir ki, küçədən tapılan təsadüfi ustaların təklif etdiyi qiymətlərə uyğun və ucuz olsun ki, insanlar onlardan rahatlıqla istifadə edə bilsinlər.
Yəni qurumun bu cür bildirişlər yayması zəruri addım olsa da, problemi kökündən həll etmək üçün kafi deyil. Zəruridir, çünki mənzillərdə qaz çəkilişində böyük fəsadlar yaşanır, standartlara cavab vermir, partlayışlar baş verir. Lakin sadəcə xəbərdarlıq etməklə problemin qarşısını ala bilməyəcəklər”.
Eyyub Hüseynov deyib ki, “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Qanunda aydın şəkildə qeyd olunur ki, bazarda inhisarçı mövqedə olan “Azəriqaz” istehlakçını fasiləsiz və keyfiyyətli xidmətlə təmin etməlidir: “Bəs harada qaldı fasiləsizlik? Qazı kəsirlər. Bununla da istehlakçıların qanunla qorunan hüquqlarını pozurlar. Ona görə də mənzillərdə qaz çəkilişi aparılan yerlərdə təhlükəsizliyi tam təmin etmək üçün mütləq başqa bir üsul tapılmalıdır. Hesab edirəm ki, qurumun indiki radikal yanaşması doğru deyil və birbaşa istehlakçı hüquqlarının tapdalanmasıdır. Buyursunlar, daha effektiv bir mexanizm tapsınlar və istehlakçılara layiqincə xidmət göstərsinlər”.
