2026-cı ilin dövlət büdcəsi cari illə müqayisədə cəmi 67 milyon manat artıb, bu da hökumətin neftin baza qiymətinin kifayət qədər optimist (65 dollar) götürməsi nəticəsində mümkün olacaq. Beynəlxalq maliyyə qurumları isə bu nikbinliyi bölüşmürlər, proqnozlara görə, gələn il dünya birjalarında neftin qiyməti 50-60 dollar civarında dəyişə bilər. Elə dünən ABŞ Prezidenti Donald Tramp Londonda bəyan etdi ki, strateji məqsəd nefti ucuzlaşdırmaqdır, bu, Rusiyanın Ukrayna ilə müharibə aparmaq qabiliyyətinə zərbə vuracaq.

Maliyyə Nazirliyinin açıqladığı ilkin büdcə pronozlarından məlum olur ki, heç hökumətimiz də neftin yaxşı qiymətə satılacağına ümidli deyil. Büdcəni doldurmaq üçün bir sıra vacib addımlar atmağa hazırlaşır ki, bu da sahibkarların, məmurların maddi gəlirlərinə ciddi təsir edəcək. Məsələn, 2026-cı ilin yanvarından etibarən Azərbaycanda özəl sektor əməkdaşları üçün tətbiq edilən əsas vergi güzəştlərinin müddəti başa çatacaq. Bu, həm işçilərin “əlində qalan” maaşına, həm də şirkətlərin xərclərinə birbaşa təsir göstərəcək.

Hansı güzəştlərin müddəti bitir?

2019-cu ildən etibarən özəl sektorda çalışan işçilərin maaşlarının 8 min manata qədər olan hissəsi gəlir vergisindən azad edilmişdi. Bu güzəşt qeyri-neft sektorunda məşğulluğu artırmaq və əmək bazarını stimullaşdırmaq məqsədi daşıyırdı.

Əslində, bu qayda ilə özəl sektorda maaş alan işçilər dövlət sektorunda çalışan həmkarlarına nisbətən daha çox “xalis” maaş əldə edirdilər. Məsələn, 3 min manat maaş alan dövlət qulluqçusu vergilərdən sonra təxminən 2,500 manat alırdısa, eyni məbləği özəl sektorda alan işçi vergidən azad olduğu üçün tam 3 min manatı əlində saxlayırdı.

Lakin bu güzəştin müddəti yalnız 2025-ci ilin sonuna qədər uzadılmışdı. İqtisadiyyat Nazirliyi və Maliyyə Nazirliyi artıq təsdiqləyib ki, 1 yanvar 2026-cı ildən etibarən bu istisna qüvvədən düşəcək.

2026-cı ildən hansı dəyişikliklər olacaq?

Vergi güzəştləri bitəcək. 8 min manatadək maaşların gəlir vergisindən azad olunması qaydası ləğv ediləcək.

Ümumi vergi dərəcələri bərpa olunacaq.

2500 manatadək gəlirlərə 14% gəlir vergisi tətbiq ediləcək;

2500 manatdan yuxarı hissəyə isə 25% vergi tutulacaq.

Əldə qalan maaş azalacaq. Bu, xüsusilə orta və aşağı maaşlı özəl sektor işçilərinin büdcəsinə ciddi təsir edəcək.

Sosial ödənişlər dəyişməz qalacaq. İşsizlik və icbari tibbi sığorta üzrə tutulmalar olduğu kimi davam edəcək, amma vergi yükünün artması səbəbindən ümumi “əlində qalan” məbləğ azalacaq.

Bununla, 2026-cı ildən özəl sektor əməkdaşları dövlət sektorunda çalışan həmkarları ilə eyni vergi yükünə tabe tutulacaqlar. Bu dəyişiklik dövlət büdcəsinə əlavə gəlir gətirsə də, işçilərin xalis maaşını azaldacaq və əmək bazarında müəyyən narazılıqlar yarada bilər.

Maaşlarda gözlənilən real dəyişikliklər

Məsələn, hazırda 1000 manat maaş alan işçi bu məbləğin hamısını olduğu kimi əldə edir. Lakin yeni qaydalar qüvvəyə mindikdən sonra həmin işçidən 14% gəlir vergisi tutulacaq və onun əlində cəmi 860 manat qalacaq.

Orta maaş seqmentində vəziyyət daha kəskin hiss olunacaq. 3000 manat əməkhaqqı alan işçi hazırda tam 3000 manatı götürür. 2026-cı ildən etibarən isə bu məbləğdən əvvəlcə 2,500 manata 14% (350 manat), sonra isə qalan 500 manata 25% (125 manat) tutulacaq. Yəni, ümumilikdə 475 manat vergi çıxılacaq və işçi yalnız 2525 manat alacaq.

Yüksək maaşlı şəxslərdə fərq daha çox nəzərə çarpacaq. Məsələn, 5000 manat alan bir işçi hazırda tam məbləği götürür. Amma 2026-cı ildən 2500 manata 14% (350 manat), qalan 2500 manata isə 25% (625 manat) vergi tutulacaq. Yəni, ümumilikdə 975 manat çıxılacaq və həmin işçi 5000 əvəzinə 4025 manat alacaq.

Beləliklə, 2026-cı ildən özəl sektor əməkdaşlarının maaşlarında 10-15 faiz arası azalma müşahidə olunacaq. Bu, xüsusilə aşağı və orta gəlirli təbəqədə sosial narazılıqlar yarada bilər. Hökumət qurumları isə bu dəyişiklikləri büdcə gəlirlərinin artırılması və fiskal sabitliyin gücləndirilməsi ilə əsaslandırır.