Son günlər Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanacağı tarixlə bağlı müxtəlif açıqlamalar verilir.

Əvvəlcə Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin 2026-cı ilin birinci yarısında imzalanmasının gözlənildiyini deyib. Daha sonra isə Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri Ruben Rubinyan ona cavab verib. Onun sözlərinə görə, sözügedən saziş hətta daha erkən imzalana bilər:

“Ümid edirəm ki, Ermənistan və Azərbaycan sülh müqaviləsini 2026-cı ilin birinci yarısında deyil, 2025-ci ilin sonunda imzalayacaqlar”.

Qeyd edək ki, sülh müqaviləsinin imzalanması vaxtından daha çox rəsmi İrəvanın üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməsi vacibdir. Çünki Azərbaycanın Ermənistandan konkret olaraq konstitusiya dəyişikliyi və referendum keçirmək kimi təməl tələbləri var. Ermənistanda gələn ilin birinci yarısında parlament seçkiləri keçiriləcək.

Bu isə o deməkdir ki, həmin tələblərin icrası gələn ilin ikinci yarısına qalacaq. Ona görə ki, Paşinyanın seçkidən əvvəl belə addım atması inandırıcı görünmür. Buna baxmayaraq, sülh müqaviləsinin seçkidən öncə imzalanması üçün ABŞ-nin Ermənistanın öhdəliklərini icra edəcəyinə dair təminat verməsi mümkündür. Yalnız bu halda sülh müqaviləsi qısa zamanda imzalana bilər.

Azərbaycan Ümid Partiyasının Mərkəzi Aparatının rəhbəri, politoloq Taleh Əliyev “Cümhuriyət”-ə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh kifayət qədər etimadlı bir mərhələdədir:

“Prezident İlham Əliyev də bir müddət əvvəl bu barədə açıqlama verib. Yəni artıq Bakı ilə İrəvan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasının formal proseduru qalır. Sülhlə bağlı tərəflər prinsipial razılığa gəliblər. Qənaəti möhkəmləndirən məsələlərdən biri də ATƏT-in Minsk qrupunun müvafiq strukturlarının buraxılması ilə bağlı qərar oldu. Lakin Azərbaycanın Ermənistan konstitusiyasında dəyişikliklərin aparılması ilə bağlı haqlı tələbi də var. Hazırda əsas tələb də məhz budur”.

Ekspert diqqətə çatdırıb ki, parlament seçkilərindən öncə referendum keçirmək Paşinyan üçün risk ola bilər:

“Çox böyük ehtimalla 8 avqustdakı Vaşinqton danışıqlarında Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ölkəsində olan real situasiyadan bəhs edib. Yəni Ermənistandakı “5-ci kolon”un, ənənəvi müxalifətin və erməniəsilli rusiyalı milyarderlərin ölkə siyasətinə müdaxiləsi fonunda referendum keçirilməsinin Paşinyan hakimiyyəti üçün təhlükə yaratma ehtimalı var.

Ermənistanın sona qədər öz öhdəliklərinə sadiq qalacağına dair zəmanəti ola bilər. Hesab edirəm ki, bu halda Azərbaycan tərəfi sülh müqaviləsinin imzalanması prosesini tezləşdirər. Çünki sülh müqaviləsinin imzalanması ilə iki ölkə arasındakı digər proseslər başlanmalıdır”.

Taleh Əliyev hesab edir ki, Bakı ilə İrəvan arasında sülh müqaviləsinin imzalanma prosesinin tezləşməsi mümkündür:

“Artıq amerikalı investorlar öncə Bakıya, sonra isə İrəvana səfər etdilər. Hətta ABŞ tərəfindən Zəngəzur dəhlizinin Ermənistan ərazisindən keçəcək 45 kilometrlik nəqliyyat qovşağının tikintisi üçün 145 milyon dollar vəsaitin ayrılacağına dair xəbərlər yayılıb. Əslində, bu proseslərin başlaması formal sülh müqaviləsinin imzalanması prosesini də tezləşdirə bilər.

Sadəcə burada Ermənistan hakimiyyətinin dayanıqlı olmaması həm Azərbaycanı, həm də qardaş Türkiyəni narahat edə bilər. Bu gün Ermənistandakı vəziyyət bir ölkənin növbəti parlament seçkilərinə hazırlıq prosesi deyil. Hazırda orada Rusiya ilə Qərbin ciddi və həlledici mübarizəsi gedir”.

Müsahibimizin sözlərinə görə, ABŞ-nin təminatına etibar etmək olar:

“Çünki bu, kifayət qədər ciddi təminat ola bilər. ABŞ artıq Cənubi Qafqaza yeni investisiyalar yatırır. Bu təminat təkcə Azərbaycan üçün verilmiş vəd olmayacaq, həm də Vaşinqtonun regiondakı sərmayesi üçün zəmanət olacaq.

Ağ Ev Ermənistanın Rusiyanın orbitindən tamamilə çıxaraq öz yanında yer almasını istəyir. Referendum keçirilmədən ABŞ-nin verdiyi təminatla sülh müqaviləsinin imzalanması tezləşdirilə bilər. Yəni sülh müqaviləsinin seçkidən öncə də imzalanma ehtimalı var. Konkret vaxt söyləmək çətindir. İlin sonuna və ya gələn il əvvəllərinə doğru baş verməsi mümkündür”.