Azərbaycanda dolların aqibəti

“ABŞ-nin Rusiyaya qarşı sanksiyaları dollarla bağlı narahatlıqları artıra bilər.

Belə ki, Rusiyaya qarşı sanksiyalar qanun layihəsi Tramp administrasiyasını dilemma ilə üzləşdirib. Administrasiya geniş sanksiyaların ABŞ dollarının üstünlüyünü sarsıda biləcəyindən qorxur. Belə bir vaxtda maliyyə müharibəsi başlaya bilər”.

Bunu “The New York Times” yazıb.

Senator Lindsi Qrehemin ölümündən əvvəl təqdim etdiyi qanun layihəsi Rusiyaya və onun müttəfiqlərinə qarşı sanksiyaları nəzərdə tutub.

Üstəlik potensial olaraq Rusiya enerji məhsullarının alıcılarına tariflər də daxil olmaqla, sanksiyaların əhatə dairəsini genişləndirməyi hədəfləyib.

Ağ Ev sanksiyaların əhatə dairəsinin İran və “Hizbullah”ı da əhatə edə biləcəyini bildirib. Respublikaçılar və demokratlar qanun layihəsinin bu yay qəbul edilə biləcəyini deyirlər.

Bəs dollar ucuzlaşacaq, yoxsa bahalaşacaq?

Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri, iqtisadçı-ekspert Akif Nasirli “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, ABŞ-nin Rusiyaya qarşı yeni maliyyə sanksiyaları tətbiq etməsi dolların qlobal ehtiyat valyutası statusunu qısa müddətdə ciddi şəkildə sarsıtmasa da, uzunmüddətli perspektivdə alternativ maliyyə sistemlərinin inkişafını sürətləndirə bilər:

“Hazırda dollar beynəlxalq valyuta ehtiyatlarının böyük hissəsini təşkil edir, qlobal ticarətin əhəmiyyətli hissəsi bu valyuta ilə aparılır və beynəlxalq ödəniş sistemləri əsasən dollar üzərində qurulub. Bu səbəbdən dolların dominant mövqeyini yaxın illərdə itirəcəyi ehtimalı aşağı qiymətləndirilir.

Bununla yanaşı, ABŞ-nin maliyyə sanksiyalarından xarici siyasət aləti kimi geniş istifadə etməsi bəzi ölkələri alternativ ödəniş mexanizmləri yaratmağa sövq edir. Son illərdə Çin yuanla hesablaşmaların həcmini artırmağa çalışır, BRICS ölkələri milli valyutalarla ticarət imkanlarını genişləndirir, Rusiya isə Qərb maliyyə sistemindən asılılığını azaltmaq istiqamətində addımlar atır.

Lakin bu təşəbbüslər hələlik dolların qlobal rolunu əvəz edəcək səviyyəyə çatmayıb. Buna görə də dolların mövqeyi ilə bağlı narahatlıqlar tam əsassız olmasa da, onun yaxın müddətdə əsas ehtiyat valyutası statusunu itirəcəyi barədə proqnozlar üçün kifayət qədər əsas yoxdur.

Əgər Rusiyaya qarşı daha genişmiqyaslı maliyyə sanksiyaları tətbiq olunarsa, bu, beynəlxalq maliyyə bazarlarında qeyri-müəyyənliyi artıra bilər.

İnvestorlar daha təhlükəsiz aktivlərə yönələ, kapital axınlarında dəyişiklik baş verə və maliyyə bazarlarında volatillik yüksələ bilər. Bundan əlavə, enerji, xammal və digər strateji məhsulların ticarətində ödəniş mexanizmlərinin dəyişməsi logistika və maliyyələşdirmə xərclərini artıra bilər.

Bəzi ölkələr alternativ ödəniş sistemlərindən və milli valyutalarla hesablaşmalardan daha fəal istifadə etməyə çalışsalar da, qlobal maliyyə sisteminin əsas infrastrukturu hələ də ABŞ dollarına söykəndiyi üçün bu keçid sürətli olmayacaq.

Belə bir ssenari beynəlxalq ticarətdə də müəyyən dəyişikliklər yarada bilər. Şirkətlər sanksiya risklərini nəzərə alaraq yeni bazarlar və alternativ maliyyə kanalları axtarmağa məcbur qala bilərlər.

Bu isə ticarət marşrutlarının dəyişməsinə, əməliyyat xərclərinin artmasına və bəzi məhsullar üzrə qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Azərbaycan üçün təsirlər isə əsasən dolayı xarakter daşıya bilər. Ölkənin bank sistemi qlobal maliyyə bazarları ilə inteqrasiya olunduğundan beynəlxalq bazarlarda qeyri-sabitlik maliyyələşmə xərclərinə və investor davranışına təsir göstərə bilər.

Bununla belə, Azərbaycanın dövlət borcunun nisbətən aşağı səviyyədə olması, strateji valyuta ehtiyatlarının yüksək həcmi və üzən deyil, idarə olunan məzənnə siyasəti müəyyən qoruyucu amillər hesab olunur.

Milli valyuta olan manatın məzənnəsinə təsir əsasən neft qiymətlərindən və ölkəyə daxil olan valyuta axınından asılı olacaq. Əgər maliyyə sanksiyaları nəticəsində enerji qiymətləri yüksələrsə, bu, Azərbaycanın ixrac gəlirlərini artıraraq manatın sabitliyini dəstəkləyə bilər. Əksinə, qlobal iqtisadi aktivliyin zəifləməsi enerji daşıyıcılarına tələbatı azaldarsa, bu, neft gəlirlərinə mənfi təsir göstərə bilər.

Azərbaycanın maliyyə sektoru üçün əsas risklər beynəlxalq ödənişlərdə yaranacaq çətinliklər, xarici banklarla əməkdaşlıq xərclərinin artması və qlobal bazarlarda likvidlik şəraitinin dəyişməsi ilə bağlı ola bilər.

Bununla belə, ölkənin Rusiya ilə maliyyə əlaqələrinin həcmi məhdud olduğundan və bank sektoru son illərdə risklərin idarə olunması baxımından daha dayanıqlı sistem formalaşdırdığından mümkün təsirlərin idarəolunan səviyyədə qalacağı ehtimal edilir.

Ümumilikdə, ABŞ-nin Rusiyaya qarşı mümkün yeni maliyyə sanksiyaları qlobal iqtisadiyyatda qeyri-müəyyənliyi artıra və beynəlxalq maliyyə münasibətlərində müəyyən dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Lakin dolların qlobal lider mövqeyinin yaxın perspektivdə ciddi şəkildə zəifləməsi ehtimalı aşağı qiymətləndirilir”.

Ekspert qeyd edib ki, Azərbaycan üçün isə əsas risklər birbaşa deyil, qlobal enerji bazarları, beynəlxalq maliyyə axınları və investor davranışındakı dəyişikliklər vasitəsilə özünü göstərə bilər.