Baba Vəziroğlu - Ötən əsrin ədəbi nəslinin ən parlaq nümayəndələrindən biri. O öz nəsri və poeziyası ilə ilə sözsüz Azərbaycan ədəbiyyatında iz buraxıb. PİA.AZ tanınmış nasir, şair, tərcüməçi və kinodramatruq, Əməkdar İncəsənət xadimi Baba Vəziroğlu ilə eksküliziv müsahibəsini təqdim edir:
- Baba müəllim, ötən il 60 yaşınızı arxada qoymusunuz. Arxaya dönüb baxdığınızda peşman olduğunuz nələr var?
- Bu barədə heç düşünmürəm. Çünki düşünsəm peşman olduğum çox şeylər meydana çıxar. Amma mən praqmatik və realist adam olduğum üçün heç vaxt "kaşki"lərlə, "olsaydı", şərt - arzu şəkilçiləri ilə nə danışmıram, nə də düşünmürəm. Ona görə də bu barədə bir düşüncələrə qərq olsam, o qədər peşman olunası, yenidən yaşanmaq istəniləsi çox şey ola bilər ki... Amma mən bunları istəmirəm. Mən həmişə özümü bu qənaətə kökləyirəm ki, heç vaxt axan çaya iki dəfə girmək olmaz. Bir dəfə yaxşı, pis yaşanıldı, oldu və bu da sənin ömründür, taleyindir, qismətindir. Nazim Hikmətin məşhur misraları var ki, ən gözəl günlər hələ görmədiyimiz günlərdir. Mən də belə düşünürəm ki, hələ ən gözəl günlər qarşıdadır və görmədiyim günlərdir. Bu mənada peşmançılıqdan söhbət gedə bilməz.
-Özünüzdən başqa kiməsə etiraf edə bilmədiyiniz günahınız, ya da belə deyək, kimsənin bilməsini istəmədiyiniz hekayəniz çoxdur ya heç yoxdur?
-Xeyr yoxdur. Bu dünyada özümə ən yaxın dost özümü bilirəm. Ən yaxşı mən özümü tanıyıram, məndən başqa məni heç kəs yaxşı tanıya bilməz. Ən çox özümü sevirəm və ən çox da özüm özümə nifrət edirəm. Yəni mən və mən, iki mən var. Bu mənada heç kəslə nə elə böyük dərdimi, nə də elə böyük sevincimi bölüşərəm.
- Bəs bu sizə çətinlik yaratmır?
-Çətinlik yaratsa da, sonda mən qalib oluram. Düşünürəm ki, dünyada əbədi dostlar, əbədi düşmənlər yoxdur, amma əbədi mənafelər var. Heç kəs zəif damarını, (ona ədəbiyyat da Axilles damarı deyirlər), bilməməlidir. Bu gün vurmasalar da sabah səni həmin zəif yerindən vura bilərlər. Sən o vaxtı güclü, qüdrətli, məğlubedilməz olursan ki, sənin zəif yerini heç kəs bilmir, ancaq özün bilirsən. Özün istədiyin vaxt özünü məhv etməkdən ötrü həmin nöqtəyə vura bilərsən. Amma təbii ki, bunu heç vaxt etmirik. Bu baxımdan mənim ən yaxın dostum, sirdaşım, əqidədaşım, düşmənim - hamısı özüməm.
- 70-ci illərdən ədəbiyyatdasınız. Şair olmaq nə deməkdir? Yəni insan şair olmağı öyrənməlidir, yoxsa elə şair doğulmalıdır?
-İnsan şair doğulmalıdır, amma sonradan da şair olmalıdır. Çünki şair doğulmaq hələ şair olmaq deyil və sonradan da şair olmaq mümkün deyil. Bunların ikisi də bir yerdə olmalıdır. Şair kimi doğulmalısan və bunların üstündə o qədər müsbətlər olmalıdır ki, sən şair olasan. Böyük zəhmətlər, böyük gərginliklər, dünya ağırlığında kitablar oxumalısan, gəzməlisən. Gəzmək coğrafi mənada yox, ümumiyyətlə düşüncə aləmində, öz içində gəzməlisən, içində ən dərin qatlara enməlisən, bu da çox mürəkkəb bir şeydir sözlə izah etmək mümkun deyil. Bütün bunlardan sonra əgər sən şair doğulmusansa və bütün bunları edirsənsə, şair olacaqsan. Yoxsa elə şair doğuldun, qoyun otara-otara da bir neçə qoşma dedinsə, onun arxası gəlməyəcək. Necə ki, heç dünyadan danışmıram, Azərbaycanda çox böyük istedadlı insanlar var. İnsanlar var ki, onlar anadan fitri istedad doğulurlar. Quzuları otara-otara elə oxuyurlar ki, bəlkə də heç Alim Qasımov onların yanında oxuyan sayılmır. Amma sonradan Allahın verdiyi o fitri istedadın üstünə bu insan heç nə qoymursa, onda o istedad tükənir. Bulaqdır, təbii şəkildə çıxır. Onun böyür-başını təmizləməsən, boru çəkməsən, ona qulluq etməsən o qurayacaq. Bu məna da şair doğulmaq hələ azdır. Şair doğulub sonra şair olmaq lazımdır.
Baba Vəziroğlu: Şair kimi doğulmalısan və bunların üstündə o qədər müsbətlər olmalıdır ki, sən şair olasan.
- 70-80-ci illərin ən istedadlı yazarlarından biri hesab olunursunuz. Necə düşünürsünüz, ədəbiyyatda uğur qazana bilmisinizmi?
- Bu kənardan daha yaxşı görünür ki, uğur qazanmışam yoxsa yox. Təbii ki, mən özümü həmişə ciddi nasir saymışam. Əlbəttə Azərbaycanda nəsrdən söhbət gedərsə, Baba Vəziroğlusuz sadəcə bu nəsrdən danışmaq mümkün deyil. Azərbaycanda mahnı janrından söhbət gedirsə, yenə də Baba Vəziroğlusuz mümkün deyil. Sənsiz hansısa sahədən danışmaq mümkün deyilsə, deməli bu həm iz qoymaqdır, həm də uğur qazanmaqdır. Yəni sən lazım olan yerdə, cəmiyyətdə layiq olduğun yeri tutmusan. Demirəm yaxşı ya da böyük yeri tutmusan. Sadəcə sən nə qədərsənsə o qədər də yeri tutursan. Mənə elə gəlir ki, həyatda bundan böyük xoşbəxtlik yoxdur. İnsan layiq olduğu yerdə oturmalıdır. Amma həyatda da o qədər məndən, sizdən hətta Eynşteyndən də istedadlı insanlar var ki, onlar öz yerlərini tuta bilməyiblər. Onlar istedadlı insanlar kimi doğulublar, amma qismət alınmayıb, tale gətirməyib və onlar elə adsız-sansız da həyatdan köçüb gediblər. Mən həmişə bunu düşünmüşəm. Sadəcə bir şans, bəxt, qismət də lazımdır ki, sən o layiq olduğun yeri cəmiyyətdə tuta bilsən. Bax xoşbəxtlik budur. Mənim bir mahnım var, orda deyirəm özün gözəl olunca bəxtin gözəl olsun. Yəni şans mütləqdir. Bir daha təkrar edirəm ki, məndən, Alim Qasımovdan da istedadlı milyonlarla insanlar var, amma onlarda tale alınmayıb, həyatda öz yerlərini tuta bilməyiblər.
- 70-80-ci illərlə müqayisədə bu günkü yaradıcılığınız nə qədər uğurludur?Özünüzü tükənmiş yazar hesab etmirsiniz ki?
- Normal adam mütləq zəmanənin nəbzin tutmalıdır. Həzrəti Əli(ə) də deyib ki, uşaqlar valideynlərindən daha çox öz zəmanələrinə bənzəyirlər. O zəmanədən, həyatdan geri qalmaq gəlişi gözəl söz deyil. Allah insana qüvvə veribsə, o bilməlidir ki, günün tələbi nədir. Yaradıcılıq da bir istehsalat, ticarət sahəsidir. Yəni tələbata ehtiyacı olan mal üzə çıxartmalısan. Məsələn, mən niyə son illər nəsri davam etdirmədim? Bu keçid dövründən sonra gördüm ki, ciddi ədəbiyyata meyl azalıb və ümumiyyətlə, heç kitab oxuyan yoxdur. Gördüm ki, oxucu dinləyici, tamaşaçı, şou həvəskarı olub. Bunlar üçün ciddi ədəbiyyat yazmağın və bu yolda qan-tər tökməyin mənası yoxdur. Bu səbəblərə görə də son illərdə mən mahnı yaradıcılığına keçdim. Çünki tələbatın bu sahəyə olduğunu gördüm. Belə demək mümkünsə zorla nəğməkar oldum. Məşhur bir əsər var, В«Zorən diplomatВ», yəni istədin, istəmədin bu axara düşəcəksən. Mən də zorla nəğməkar oldum, çünki oxucu məni buna məcbur etdi. Bildim ki, oxucu ciddi ədəbiyyat istəmir.
Baba Vəziroğlu: Azərbaycanda nəsrdən söhbət gedərsə, Baba Vəziroğlusuz sadəcə bu nəsrdən danışmaq mümkün deyil.
- Yəni oxucunun nəbzini tutmusunuz?
-Ümumiyyətlə oxucu ölmüşdü. Oxucu heç yox idi. Yenə deyirəm oxucu tamaşaçıya, dinləyiciyə, şou- acıya çevrilib. Bu cür oxuculara bir zamanlar yazdığım “Müsəlman qəbri” romanını versən, onlar adama nifrət edər, öldürərlər məni. Yaxud da onlara povest oxutdurmaq da mümkün deyil. Onlara ancaq, В«nə gözəldir, nə qəşəngdir tarla qızlarıВ», В«xoş gəlmisən, ay qudamВ», В«can-canaВ» və başqa mahnılar lazımdır. Amma bu məsələdə bir tərəf də var ki, mən və mənim kimi bir çox insanlar, rəhmətlik Vaqif Səmədoğlu, Ramiz Rövşən , Vahid Əziz kimi nəğməkar şairlər olmasaydı, bu sahədə can canaların əlində qalacaqdı. Mən həmişə çağırış edirəm ki, ay mütəxəssislər, əsl şairlər bu sahəni boş buraxmayın. Məşhur rus məsəli var ki, müqəddəs yer heç vaxt boş qalmaz. Bu yerlər, meydan boş olduqca bütün o alaq otları, mənasız söz quraşdıranlar, mənasız meyxana düzəldənlər gəlib bu sahəyə doluşacaqlar. Keçid illərində bütün dəyərlər itmişdi, kriteriyalar yox olmuşdu, şorla yağın qiymətini eyni bilirdilər və s. Amma şükür ki, son vaxtlar çaylar yenidən məcrasına qayıdıb və müəyyən dəyərlər yavaş-yavaş üzə çıxmaqdadır. Mən buna sevinirəm ki, yavaş-yavaş insanlar kitaba, əsl ədəbiyyata qayıdır, insanlar yaxşı musiqinin nə olduğunu dərk etməyə başlayıblar, hətta baha olsa da, keyfiyyətli mal almağa başlayıblar. Bir zamanlar qəpiklə çin malları alırdılar. Sanki kəmiyyətə üstünlük verirdilər, çünki keyfiyyət dəyərləri itirilmişdir. Amma indi hamı yerli mal alır. Çünki hamı bilir ki, xaricdən bizə ancaq zəhər idxal edirlər. Artıq ümidimizi itirməyə dəyməz.
-Sizin çoxsayli şeirlərinizə mahnılar yazılıb. Özünüzü mahnı sözləri yazan şair kimi hiss edirsiniz? Yəni şeirlərinizi konkret mahnılar üçün yazırsınız yoxsa...
-Bütün variantlar olur. Yəni istəyirsən, povest, hekayə, roman, publisistika yaz, hamısının materialı sözdür. Bir bənna ancaq hamam, körpü tikmir. Bənna nə istəyirsən tikə bilər. Bu mənada sözdən nə cür istifadə edirsənsə, onu sənə irad tutmaq olmaz ki, sən bu sözdən niyə bu formada istifadə etmisən. Forma da, janr da, vəzn də nisbidir. Necə ki, insanın paltarı onun mahiyyətinə təsir etmir, o sözün də forması onun mahiyyətinə heç cür təsir etmir. Görürsən ki, poetik düşüncə gəlir amma onu nəsrlə ifadə edirsən. Çünki bilirsən ki, burada bədii söz sənin istədiyin vəziyyəti ifadə etmir. Mahnı janrı da belədir. Amma qeyd edim ki, mahnı janrı da çox çətin bir janrdır. Ona görə çox böyük şairlərimiz də bu sahədə çalışmaq istəyiblər. Yəni cəzbedici sahədir. İnsanı tez şöhrətləndirir, maddiyyat baxımından da yaxşıdır və s. Amma sonradan görürsən ki, böyük şairlər bu sahədə at oynada bilmirlər. Bir-iki dənə nəysə yazırlar sonra kənara çəkilirlər. Çünki bu sahədə işləmək çox çətindir. Bəstəkarla, müğənnilərlə, hazır ritmlərlə, ölçülərlə hərəkət etmək, kiçik bir neçə bəndə, misraya hekayə vermək, onu təsvir etmək çətindir. Onu elə təsvir etməlisən ki, heç nə yarımçıq qalmasın. Bitkin əsər olsun, yəni A nöqtəsindən B nöqtəsinə qədər gedib çıxmalısan. Ona görə bu janr xüsusi bir janrdır və şəxsi münasibətlər bu sahədə önəmli rol oynayır. Bəstəkarla nəyisə bir işi bir sözdən, işarədən anlayırsan və sonra onun ifaçısını dəqiq təyin edirsən. İfaçının dəqiq təyin edilməsi vacibdir, çünki ifaçı dəqiq təyin olunmazsa, o mahnı alınmaz və bizim zəhmətimiz hədər gedər. Elə bizim də yaradıcılığımızda bu cür hadisələr çox olub. Bu mənada mahnı yaradıcılığımla maşğul olmağım başqa yaradıcılıqla məşğul olmağıma mane olmur. Bir növ mahnı yaradıcılığına bir hobbi kimi baxmışam. Yəni çox ciddi bir sahə kimi baxmamışam. Amma bu böyük bir silahdır. İlk dəqiqələrdə sürətlə öz ünvanına çatan, yəni tamaşaçıya çatan ikinci bir janr mən tanımıram. Ədəbiyyatda bu sürət yoxdur. Mahnı janrı bir tərəfdən xalqı məhv edə, bir yandan da qaldıra bilər. İkinci dünya müharibəsində rus toplarından daha çox ideoloji sahə yəni mahnılar, əsərlər, marşlar, şüarlar insanları qələbəyə səsləyirdi. İdeologiya böyük bir silahdır. Bəzən bunun qiymətini bilmirik amma ideologiya böyük silahdır.
Baba Vəziroğlu: В«Keçid dövründən sonra gördüm ki, ciddi ədəbiyyata meyl azalıb və ümumiyyətlə, heç kitab oxuyan yoxdur. Gördüm ki, oxucu dinləyici, tamaşaçı, şou həvəskarı olubВ».
- Ümumiyyətlə Azərbaycanda demək olar ki, bu janra qiymət yetərincə verilmir...
- Bəli, verilmir. Milli ideologiya deyilən bir şey var ki, bu bir ölkəni xaraba da qoya bilər, dünya hökmranlığına da çıxara bilər.
- Bəs bizim milləti necə, bu ideologiya qaldırır, yoxsa endirir?
- Bizdə heç nə etmir, çünki bizdə milli ideologiya yoxdur. Buna görə nə qaldırır, nə endirir.
-Bəs milli ideologiyanı formalaşdırmaq üçün nə etmək lazımdır?
-Buna görə ziyalılar ayağa qalxmalıdır, dövlət dəstək olmalıdır, ölkənin baş bilənləri bir yerdə toplaşıb şüar ideologiyası yox, hamının ürəyindən xəbər verən bir ideologiya ortalığa qoymalıdır.
- Bəlkə siz bu ideologiyani formalaşdırasınız?
- Mən həmişə deyirəm ki, hər kəs öz işi ilə məşğul olmalıdır. Kimsə öz işindən başqa adamın işi ilə maraqlanırsa, orada hər şey dağılır. Şair şeirini yazmalıdır, siyasətçi siyasətini aparmalıdır. Amma bizdə qəribədir, şair siyasətdən danışır, siyasətçi şeir yazır, fəhlə bəstəkarlıq edir və s.
- 70-80-ci illərin ədəbi nəsli ilə indiki ədəbi nəsil arasında hansı fərqi görürsünüz?
- Fərq odur ki, o ədəbi nəsil idi, amma bu ədəbi nəsil deyil. Burada ancaq şərtlər var. Ədəbi nəsil bir axındır. Biri var ki, yağış yağanda böyük bir sel gəlir, yəni qarşısına çıxan hər şeyi vurub dağıtmağa, yuyub aparmağa qadirdir. Bax ədəbi nəsli buna bənzətmək olar. Biri də var yağış yağır xırda-xırda cığırlar açır. Bu günkü ədəbiyyatın mənzərəsi o yağışdan sonra yaranan cığırlardır. O cığırları da xəttlərə bənzətsək, bu günün ədəbi mənzərəsi alınar. Ədəbi nəsil başqa şeydir. Ədəbi nəsil bu gün Rusiyada da yoxdur. Yəqin bu da zəmanə ilə bağlıdır və buna görə heç kəsi qınamıram. Ədəbiyyatın bir intibah dövrü olur. Necə ki, 19-cu əsrdə Rusiyanın siyasi, mədəni, ədəbiyyat həyatında bir intibah dövrü idi. 21-ci əsr Rusiyada da heç bir hadisə ilə yadda qalmayıb. Bu hadisələr heç kəsin günahına görə yaranmır. Bu tarixi bir hadisədir. Ümidi heç vaxt itirmək olmaz. Yəqin ki, nə vaxtsa o xırda cığırlar da gəlib birləşərək böyük bir çay yaradacaq. Amma bu hadisənin baş verməsi hələ ki tezdir. Tək-tək nasirləri oxuyuram amma hamısı birlikdə bir ədəbi nəsil deyil.
- 70-80-ci illərin ədəbi nəsil nümayəndələrindən kimi uğurlu hesab edirsiniz. Tutaq ki, Vaqif Cəbrayılzadə, Mövlud Süleymanlı yaradıcılığını necə dəyərləndirirsiz? O dönəmin ən uğurlu ədəbi hadisəsi sizcə kimin yaradıcılığı idi?
- Mənim məxsusi olduğum ədəbi nəsil nümayəndələri haqqında kifayət qədər deyilib, yazılıb. Onların yaxşı, pis, orta qiyməti verilib. Ümumiyyətlə o dövr intihab dövrü idi. O dövrdə kimin daha yaxşı, daha dərin və bədii yazması ilə bağlı qəribə yarışma var idi. Bəlkə də dövrandan asılı idi. Bilirsiniz, texnologiyanın inkişafı hər nə qədər gözəl olsa da, ondan bəhrələnsək də, təbii olan hər şeyi öldürür. Ədəbiyyat təbii söz sənətdir. Artıq söz sənəti texniki peşə sənətinə çevirilib. Bu mənada o dövrkü ədəbiyyatla indiki ədəbiyyat müqayisəyə gələ bilməz. Müqayisə etmək istəyirəm, amma alınmır. O vaxtkı "Jiquli" ilə indiki müasir yapon maşınını necə müqayisə etmək olar? Təbii ki, müqayisə yapon maşınının xeyrinə olar. O vaxtın qaymaqları ilə indiki qaymaqları necə müqayisə etmək olar? İndiki qaymaqlar az qala texniki sənayə məhsuluna çevrilib. Nə o dadı, nə də o ləzzəti verir. Çüxovu bu gün kiminlə müqayisə etmək olar? Onun Azərbaycanda axırıncı nümayəndəsi Rafiq Tağı idi, onu da öldürdülər. İndi o cür hekayə yazan yoxdur.
Baba Vəziroğlu: В«Bu günkü ədəbiyyatın mənzərəsi o yağışdan sonra yaranan cığırlardırВ».
- Günümüzün gənc yazarlarından konkret olaraq kimi uğurlu və baş tutmuş yazar hesab edirsiniz?
- Gənc yazarlardan hamısını oxuyuram. Aqşin Yenisey, Sevinc Çılğın, Qan Turalı, Şəhriyar Del Geranini oxuyuram, məclislərində də iştirak edirəm. Onlarla bir camiənin üzvləriyik. Onların hər bir yazılarını izləyirəm. Hətta bu yaxınlarda Şəhriyarın kitabını oxuyanda yazmışdım ki, Rafiq Tağıdan sonra çoxdandır belə ləzzət almamışdım. Ayrı-ayrı gözəl və çox istedadlı nümunələr var.
- Sizcə, ədəbiyyat asi olmalıdırmı?
- Ədəbiyyat mütləq asi olmalıdır amma siyasi partiyaya, iqtidara, məmurun özbaşınalığına qarşı yox... Ədəbiyyat Allahın göndərdiyi bir missiyadır. Bu necə məmurla mücadilə də ola bilər. Ədəbiyyat Allahla, təbiətlə asi ola bilər. Ədəbiyyat böyük qlobal çarpışmalarda iştirak etməlidir. Yoxsa ki, hansısa hekayədə JEK müdiri əsərin qəhrəmanı olur. Ədəbiyyatın işi bu deyil. O adi jurnalistikanın araşdırma predmetidir. Ədəbiyyat böyük mənada asi, hər şeyə üsyankar olmalıdır. Hər şeyi olduğu kimi qəbul eləməyi hamımız bacarırıq.Lakin hər şeyi inkar etmək və sonda öz həqiqətini qoymaq ədəbiyyatın işidir. Ədəbiyyat heç bir məntiqə sığmır. Nə adi, nə fiziki, nə də riyazi məntiqə sığışmır. Ədəbiyyat iki dəfə ikinin dörd olduğunu inkar edib və niyə dörd olmadığını sübut etməlidir. Bu isə bədii düşüncənin qüdrətidir.
- Dünya ədəbiyyatında kumiriniz, ya da kumirləriniz kimlərdir?
- Dünya ədəbiyyatından kumirlərimi saysam gərək səhərə kimi burda oturaq (gülür -red). Dünya ədəbiyyatından kumirlərimdən Ernest Heminqueydən bəhrələnmişəm. Teoder Drayzer, Lev Tolstoy, Anton Çexov, Viktor Hüqo, Rusiya ədəbiyyatından demək olar ki, hamısı mənim kumirlərimdir. Çünki o dərəcədə böyük ədəbiyyatdır. Anton Çexov mənim ədəbi Allahımdır. Azərbaycan ədəbiyyatından Cəlil Məmmədquluzadə, Yusif Vəzir Çəmənzəminli, İsa Hüseynov, Əkrəm Əylisli, Anar, Ramiz Rövşən və az öncə adlarını çəkdiyim gənclər kumirlərimdir. Kumir deməzdim, sanki onları oxumasam Baba Vəziroğlu ola bilmirəm. Onlar sanki məni tamamlayır. Onların oxunması onlara lazım deyil, mənə lazımdır ki, bütöv adam ola bilim. Onlar məndə nəyisə tamamlayır. Mənəvi ehtiyacdır.
- Bir çoxları Azərbaycan ədəbiyyatını primitiv və meşşan ədəbiyyat hesab edirlər? Sizcə də bu belədirmi və əgər belədirsə niyə?
- Onu deyən adamın sadəcə problemləri var. Bu ola bilməz axı. Məsələn, sən Ramiz Rövşənlə Məmməd Məmmədovu eyni qiyməti necə verə bilərsən? Ədəbiyyat fərdlərdən ibarətdir və o fərddən çox olanda böyük ədəbi nəsil yaranır. Bəlkə də ədəbi nəsilin formalaşmasına gərək yoxdur amma ayrı-ayrı nəhənglər var. Azərbaycan ədəbiyyatında elə nəhəng simalar var ki, heç ərəblər onu min il sonra formalaşdıra bilməz. Mirzə Cəlillə, Sabirlə, Çingiz Hüseynovla kimi müqayisə etmək olar?! Çingiz Hüseynovun Mirzə Fətəli Axundovun həyatından bəhs edən "Fətəli fəthi" romanını oxuyun. O dərəcədə böyük tablo yaradıb ki, insan oxuduqca dəhşətə gəlir. O dövrün Azərbaycanı, Rusiyası, məişəti insanı dəhşətə gətirir.
Baba Vəziroğlu: В«Ədəbiyyat Allahın göndərdiyi bir missiyadırВ».
- Azərbaycan yazarlarında bir qayda olaraq nə çatışmır? Ənənə, üslub və texnika yoxsulluğu, yoxsa primitiv düşüncə sistemi?
- Yazarlarımız da hər şey çatır. Zəmanəmizdə nəsə çatışmır.
- Bəlkə yazarlarımız nəbzi tuta bilmirlər?
- Zəmanənin üzü çönüb, dövran dəyişib. Hər şey dövrandan asılıdır. Zəmanə Allahın qoyduğu bir yoldur. Bir proqressdir.
- Sizcə, zəmanədə baş verənlər insanların rolundan yaranmır?
- Bu gün-sabah həvəs, meyl azalıb. Texnologiyanın inkişafı bu vəziyyəti yaradıb. Bayaq nikbin danışırdım, amma qorxuram ki, birazdan ədəbiyyat ümumiyyətlə sıradan çıxsın. Ədəbiyyat birdən-birə sıradan çıxsa, təəccüblənməyin. Artıq təbii kino sıradan çıxıb, milli musiqidən yavaş-yavaş uzaqlaşırıq, mahnılarımızda melodiyanı ritm əvəz edir. Bu mənada poeziya da bir komputer oyununa çeviriləcək.
- Kəmaləddin Heydərovla yaradıcılığınız barədə nə deyə bilərsiniz?
- Kəmaləddin Heydərovla 50-dən çox mahnı yazmışıq. Demək olar ki, bütün mahnılarımız dillər əzbəri olub. Mindən çox mahnı yazmışam və demək olar, bütün bəstəkarlarla işləmişəm. Kəmaləddin Heydərovla həm də dostuq. Bu dostluq da çox köməklik edir. Mahnı yazmaq üçün ürək də lazımdır.
- Kəmaləddin Heydərovla işbirliyiniz bir müddətdən sonra dayana bilər?
- Mən tez-tez türmələrə görüşlərə gedirəm. Təsəvvür edin ki, məhkumlar Alim Qasımovun oxuduğu "İlahi" mahnısı ilə yaşayırlar. Onlara motivasiya verir. Türmələrdə onların himnidir. Ona görə bu yaradıcılığı yarımçıq qoymaq olmaz.
- Haçansa siyasətə maraq göstərmisiz və indi siyasətə baxışınız necədir?
- Siyasətə maraq göstərməmişəm. Siyasətə baxışım yoxdur. Düşünürəm ki, siyasətlə siyasətçilər məşğul olmalıdır. Mən sadəcə deyinə bilərəm ki, niyə belə siyasət apardılar, belə oldu. Amma daha yaxşı variantını təklif edə bilmərəm. Çünki o böyük bir sənətdir. Hamıdan Heydər Əliyev, İlham Əliyev olmağı tələb eləmək mümkün deyil. Onlar xüsusi missiyası olan insanlardır. Hər yerindən duran nazir, idarə rəhbəri səviyyəsində ola bilməz. Dəfələrlə xahiş ediblər ki, İsmayıllıda deputat olum, amma deputat Novruz Aslanov mənim dostum olduğu üçün geri çəkilmişəm. Mənim üçün dostluq, insani münasibətlər siyasətdən çox üstündür. Bəzi insanlar o qədər şöhrətpərəstdirlər ki, kamera görəndə sanki dünyanı onlara bağışlayıblar. Mən həmişə şöhrətdən qaçmışam. Qəribədir ki, şöhrətdən qaçdıqca o səni tutur. Mənə bir yerdə söz veriləndə tər tökürəm.
Baba Vəziroğlu: В«Dəfələrlə xahiş ediblər ki, İsmayıllıda deputat olumВ».
- 60 ildən sonra həyat fəlsəfənizdə dəyişən nə isə olub?
- Həyat fəlsəfəm olmayıb. Dünyanın fəlsəfəsi var. İnsanın fəlsəfəsini Allah müəyyənləşdirir. Əqidə dəyişməzliyi prinsipdir. Mən gündə 100 dəfə sözümü dəyişə bilərəm. Məsələn, eyni çay haqqında yaxşı və ya pis deyə bilərəm, bu normaldır. Ümumiyyətlə şair insan mürəkkəb mexanizmdir. Məsələn, yaşadığım vətən yaxşı deyil, günün yaxşı keçsin deyə xaricdə yaşamaq əqidədir, prinsipdir. Mən bunu edə bilmərəm. Əsas prinsipləri dəyişmək olmaz. Bunlara təməl prinsipləri deyirlər. İnsan bu təməllərin üzərində qurulur. Ailəyə, torpağa, kökə o qədər bağlı insanam ki, demokratik düşüncəli olmağıma baxmayaraq, "hara yaxşıdır -ora vətəndir" deyən insanları anlaya bilmirəm. Zövqüm dəyişə bilər. Məsələn, bir müddət öncə incə qızlardan xoşum gəlirdi, sonra toppuş qızlardan xoşum gəldi. (gülür -red)
- Hamı deyir ki, Azərbaycanda ziyalı problemi var. Siz necə düşünürsünüz? Azərbaycan ziyalısı Azərbaycan cəmiyyətində düşüncə sisteminin inkişaf və stimul motoru ola bilirmi?
- İnsanların yaşadığı dövrə tənqidi yanaşması həmişə olub. Bu gün ziyalı probleminin olduğunu deyirik, amma sabah gələn nəsillər deyəcək ki, ziyalı problemi bizdə dəhşətdir. İnsanlar həmişə keçmişi ideallaşdırırlar, gələcəyə inanmırlar və öz yaşadıqları dövrü tənqid atəşinə tuturlar.
- Ziyalılarımızın cəmiyyətdə baş verənlərə laqeyd olmasını nəylə əlaqələndirirsiniz?
- Yox, laqeyd niyə yanaşırlar ki, qəşəng məthiyyələr deyirlər. Laqeyd yanaşmaq heç bir reaksiya verməməkdir. Ölünün reaksiyası necə olursa, bu da elə olur. Amma bunlar qəşəng sağlıqlar deyirlər. Bu laqeydlik deyil ki, mövqelərini bildirirlər.
- İctimai nüfuzlu insanların sosial şəbəkədə aktivliyinə münasibətiniz necədir?
- Münasibətim əladır. Bu gün dünyanın super gücü Obama təhlükəsizlik xidmətinin qadağa qoymasına baxmayaraq sosial şəbəkədən əl çəkmir. Müsahibələrim, açıqlamalarım çoxu sosial şəbəkə üzərindən olur. Çünki ola bilər ki, mən Bakıdayam, o İsmayıllıda. Necə görüşə biləcəyik? Ona görə imkanlar yaradılıbsa, bunlardan istifadə etmək lazımdır. Özümündə facebook-da şəxsi profilim var.
- İndiki gənclərə məsləhətiniz nə olardı?
- İndiki gənclərə yeganə məsləhətim odur ki, layiq olduqları yeri tutmağa çalışsınlar. Bundan böyük xoşbəxtlik və əksi olarsa, bundan böyük bədbəxtlik yoxdur. Sovet dövründə yaxşı bir şüar vardı, "Səadət insanın öz əlindədir". İnsan doğulduğu gündən qəbir evinə qədər çalışmalıdır, oxumalıdır.
- Sizcə, indiki gənclərimiz tənbəldir yoxsa?
- Bilirsiniz, insan xisləti elədir ki, pis şeylərə daha çox meylli olur. Cavanlara kitab deyəndə acıqları gəlir. Kitab oxuyub nəsə öyrənməkdənsə, komputerdə oyun oynamağa meyllidirlər.
